Khi mới học cờ vua, một trong những cách đơn giản nhất để ước lượng một cuộc đổi quân là dùng hệ điểm:
-Tốt: 1 điểm.
-Mã: 3 điểm.
-Tượng: 3 điểm.
-Xe: 5 điểm.
-Hậu: 9 điểm.
-Vua: không có mức điểm cố định để đem đổi như các quân khác.
Những con số này giúp trả lời nhanh các câu hỏi như:
-Đổi Xe lấy Mã có thiệt không?
-Một Hậu đổi lấy hai Xe có ngang nhau không?
-Mã và Tượng có giá trị gần nhau không?
-Hai quân nhẹ đổi lấy một Xe thì bên nào hơn vật chất?
Nhưng điểm số chỉ là mốc để ước lượng.
Một quân đang hoạt động tốt có thể hữu ích hơn một quân cùng giá trị đang bị kẹt. Vì vậy sau khi tính điểm, người chơi vẫn phải nhìn vị trí trên bàn.
|
Quân |
Giá trị tương đối |
|
Tốt |
1 điểm |
|
Mã |
3 điểm |
|
Tượng |
3 điểm |
|
Xe |
5 điểm |
|
Hậu |
9 điểm |
|
Vua |
Không định giá theo cách này |
Cách nhớ ngắn nhất:
1 – 3 – 3 – 5 – 9
Tốt 1.
Mã 3.
Tượng 3.
Xe 5.
Hậu 9.
Điểm giúp người chơi so nhanh phần vật chất trước và sau một cuộc đổi quân.
Ví dụ:
Anh/chị đổi một Mã 3 điểm lấy một Xe 5 điểm.
Nếu không có yếu tố khác, bên lấy được Xe đang thu về phần vật chất có giá trị cao hơn.
Ngược lại, nếu dùng Xe 5 điểm chỉ để lấy một Mã 3 điểm thì sẽ cần xem mình nhận được thêm lợi ích gì khác để cuộc đổi đó có lý do.
Không.
Một ván cờ không kết thúc bằng việc cộng tổng điểm quân của hai bên.
Anh/chị có thể hơn rất nhiều vật chất nhưng vẫn thua nếu Vua bị chiếu bí.
Ngược lại, một bên ít quân hơn vẫn có thể tạo được đòn chiếu bí hoặc đạt kết quả hòa.
Điểm quân chỉ là công cụ hỗ trợ đánh giá.
Tốt thường được tính 1 điểm.
Đây là đơn vị cơ bản để so các quân khác.
Ví dụ:
-Mã ≈ 3 Tốt.
-Tượng ≈ 3 Tốt.
-Xe ≈ 5 Tốt.
-Hậu ≈ 9 Tốt.
Nhưng điều đó không có nghĩa cứ ba Tốt là luôn mạnh ngang một Mã trong mọi vị trí.
Giá trị 1 điểm là mức tham khảo.
Một Tốt có thể trở nên đặc biệt quan trọng khi:
-Đã tiến gần hàng phong cấp.
-Là Tốt thông và không còn Tốt đối phương cản phía trước.
-Được các quân khác bảo vệ.
-Kiểm soát một ô quan trọng.
-Đang buộc đối phương phải dùng quân mạnh để ngăn lại.
Một Tốt ở hàng 7 chỉ còn một bước nữa là phong cấp rõ ràng tạo ra vấn đề khác một Tốt vẫn ở gần vị trí ban đầu.
Mã thường được tính 3 điểm.
Đặc điểm nổi bật của Mã là:
-Đi hình chữ L.
-Có thể nhảy qua các quân khác.
-Khả năng kiểm soát ô thay đổi rất nhiều tùy vị trí đứng.
Một Mã đặt gần trung tâm thường kiểm soát được nhiều ô hơn so với Mã ở sát góc bàn.
Vì vậy hai quân Mã đều có mức tham khảo 3 điểm nhưng giá trị sử dụng trong một vị trí cụ thể có thể khác nhau khá nhiều.
Khi cân nhắc đổi Mã, đừng chỉ nhìn con số 3.
Hãy xem quân Mã đó đang:
-Kiểm soát những ô nào.
-Tấn công quân nào.
-Được bảo vệ hay không.
-Có dễ bị đối phương đuổi đi không.
Tượng cũng thường được tính 3 điểm.
Vì vậy trong cách tính đơn giản:
Mã ≈ Tượng.
Tuy nhiên hai quân hoạt động rất khác nhau.
Tượng đi đường chéo trên phạm vi dài nhưng mỗi Tượng chỉ hoạt động trên một màu ô.
Mã di chuyển ngắn hơn nhưng có thể nhảy qua quân.
Không có câu trả lời cố định cho mọi vị trí.
Tượng thường phát huy tốt khi các đường chéo rộng và bàn cờ tương đối thoáng.
Mã có thể hoạt động tốt trong những vị trí mà nhiều đường bị chặn và có ô đứng thuận lợi gần trung tâm.
Vì vậy việc hai quân đều được tính 3 điểm không có nghĩa lúc nào chúng cũng có giá trị sử dụng giống hệt nhau.
Có thể.
Nếu chỉ tính vật chất:
3 điểm đổi 3 điểm là tương đối cân bằng.
Trước khi đổi nên nhìn thêm:
-Quân nào đang hoạt động tốt hơn?
-Sau khi đổi, cấu trúc Tốt có thay đổi không?
-Mình còn Tượng màu nào?
-Đối phương có một Mã đang đứng ở vị trí khó chịu không?
-Cuộc đổi có giải quyết được một đe dọa cụ thể không?
Điểm số giúp biết cuộc đổi không chênh nhiều về vật chất; thế cờ quyết định nó có đáng thực hiện hay không.
Có thể dùng 3 + 3 = 6 để tính nhanh vật chất.
Nhưng khi hai Tượng cùng hoạt động trên hai màu ô khác nhau, chúng có thể phối hợp tốt trong những vị trí thoáng.
Vì vậy phép cộng 6 điểm là điểm bắt đầu để đánh giá, không phải mô tả đầy đủ sức mạnh của cặp Tượng trong mọi thế cờ.
Xe thường được tính 5 điểm.
Xe đi theo:
-Hàng ngang.
-Cột dọc.
Khi các đường trên bàn được mở, Xe có thể kiểm soát một khoảng rất dài.
Nếu chỉ tính điểm:
-Xe = 5.
-Mã = 3.
-Tượng = 3.
Dùng một Xe đổi lấy một Mã hoặc Tượng sẽ làm bên đổi mất nhiều vật chất hơn.
Chênh lệch tham khảo là:
5 - 3 = 2 điểm.
Nhưng trong một ván thực tế, người chơi vẫn có thể thực hiện cuộc đổi này nếu nhận lại lợi ích khác đủ lớn.
Một tình huống quen thuộc là một bên mất Xe và lấy lại Mã hoặc Tượng.
Do Xe thường được tính 5 còn quân nhẹ khoảng 3, bên mất Xe đang chịu phần chênh khoảng 2 điểm về vật chất nếu không nhận thêm gì khác.
Khi xem một cuộc đổi như vậy, hãy kiểm tra đầy đủ những quân và Tốt được lấy lại thay vì chỉ nhìn hai quân đầu tiên.
Hậu thường được tính 9 điểm.
Đây là quân có giá trị vật chất tham khảo cao nhất trong nhóm quân có thể trao đổi.
Hậu có thể di chuyển:
-Theo hàng ngang.
-Theo cột dọc.
-Theo đường chéo.
Phạm vi hoạt động rộng khiến Hậu có thể tạo đe dọa trên nhiều khu vực của bàn.
Nếu một bên mất Hậu 9 điểm mà chỉ lấy lại một quân nhỏ, chênh lệch vật chất thường rất lớn.
Ví dụ:
Hậu 9 đổi lấy Mã 3.
Chênh lệch tham khảo:
9 - 3 = 6 điểm.
Nếu không có đòn chiếu bí hoặc lợi ích đặc biệt khác, đây thường là cuộc đổi bất lợi về vật chất.
Theo hệ điểm đơn giản:
-Hậu = 9.
-2 Xe = 10.
Về tổng vật chất, hai Xe nhỉnh hơn một Hậu 1 điểm.
Nhưng đây là một trong những ví dụ cho thấy không thể chỉ cộng số rồi kết luận.
Hậu có thể:
-Tấn công nhiều hướng.
-Tạo các đòn đôi.
-Liên tục chiếu Vua.
Hai Xe lại cần phối hợp được với nhau để phát huy hết sức mạnh.
Do đó vị trí cụ thể vẫn rất quan trọng.
Nếu lấy Mã + Tượng:
3 + 3 = 6 điểm.
Một Xe:
5 điểm.
Như vậy về vật chất đơn giản, hai quân nhẹ hơn Xe 1 điểm.
Nhưng hai bên còn phải xem:
-Các quân có hoạt động được không?
-Bàn cờ đang mở hay bị khóa?
-Có nhiều Tốt ở hai cánh không?
-Vua hai bên có an toàn không?
Không nên dùng riêng con số 6 và 5 để quyết định toàn bộ thế cờ.
Theo hệ điểm cơ bản:
-Xe + Tốt = 5 + 1 = 6.
-Mã + Tượng = 3 + 3 = 6.
Về vật chất là ngang nhau.
Nhưng hai cấu hình quân khác nhau hoàn toàn về cách hoạt động.
Đây là ví dụ tốt để thấy bằng điểm không có nghĩa vị trí cũng bằng nhau.
Theo điểm:
-3 Tốt = 3.
-1 Mã = 3.
Nhưng ba Tốt có thể:
-Bị tách rời.
-Bị yếu.
-Hoặc ngược lại tạo được một nhóm Tốt thông rất nguy hiểm.
Mã cũng có thể:
-Đứng rất mạnh ở trung tâm.
-Hoặc bị hạn chế ở rìa bàn.
Vì vậy 3 = 3 chỉ cho biết vật chất tham khảo.
Vua không được định giá theo hệ 1–3–3–5–9 vì Vua không phải một quân có thể đem đổi rồi tiếp tục ván cờ như Hậu, Xe, Tượng, Mã hoặc Tốt.
Khi Vua bị chiếu bí, ván cờ kết thúc.
Do đó không cần gán Vua một con số rồi cộng vào tổng vật chất.
Không.
“Không có điểm” ở đây chỉ có nghĩa hệ điểm vật chất thông thường không dùng để định giá Vua.
Trong tàn cuộc, Vua có thể trực tiếp:
-Tấn công Tốt.
-Bảo vệ Tốt.
-Kiểm soát các ô quan trọng.
-Hỗ trợ Tốt phong cấp.
Vai trò của Vua thay đổi rõ rệt khi số quân trên bàn giảm.
Người mới có thể dùng cách rất đơn giản:
Ví dụ 1: Mã đổi Tượng
Mã = 3.
Tượng = 3.
Về vật chất:
3 đổi 3 → ngang nhau.
Ví dụ 2: Mã ăn Xe rồi bị ăn lại
Mã = 3.
Xe = 5.
Nếu cuối cùng bên dùng Mã mất Mã nhưng lấy được Xe:
thu về 5, mất 3 → hơn khoảng 2 điểm vật chất.
Ví dụ 3: Xe đổi lấy Tượng
Xe = 5.
Tượng = 3.
Nếu không có gì khác xảy ra:
mất 5, lấy 3 → thiệt khoảng 2 điểm.
Ví dụ 4: Hậu đổi hai Xe
Hậu = 9.
Hai Xe = 10.
Về vật chất:
9 đổi 10 → bên lấy hai Xe hơn khoảng 1 điểm.
Sau đó vẫn phải đánh giá vị trí.
Ví dụ 5: Xe đổi Mã và hai Tốt
Xe = 5.
Mã + 2 Tốt = 3 + 1 + 1 = 5.
Về vật chất:
5 đổi 5 → ngang nhau.
Nhưng cấu trúc và vị trí sau cuộc đổi có thể khiến một bên thuận lợi hơn.
Có thể dùng để kiểm tra nhanh ai đang hơn vật chất.
Ví dụ một bên còn:
-Hậu = 9.
-2 Xe = 10.
-1 Tượng = 3.
-5 Tốt = 5.
Tổng phần vật chất này là 27 điểm, chưa tính Vua.
Nhưng 27 điểm không nói đầy đủ bên đó đang thắng hay thua.
Một Vua không an toàn hoặc một đòn chiến thuật có thể quan trọng hơn phần chênh vật chất hiện tại.
Đây đã là một câu hỏi chiến thuật rộng hơn việc tính giá trị quân.
Tuy nhiên, hệ điểm giúp anh/chị biết trước một cuộc đổi đang làm phần chênh vật chất tăng hay giảm.
Ví dụ nếu đang hơn một Xe và đổi được Hậu đối phương bằng Hậu của mình, ván cờ sẽ còn ít quân mạnh hơn và phần lợi thế vật chất có thể trở nên dễ quan sát hơn.
Nhưng mỗi vị trí vẫn cần được xem riêng.
Khi quân đó đang làm một nhiệm vụ quan trọng.
Ví dụ:
-Mã đang tạo đòn đôi.
-Tượng đang kiểm soát đường chéo vào Vua.
-Xe đang chiếm một cột mở.
-Hậu đang tạo đe dọa chiếu bí.
-Tốt chỉ còn một bước tới phong cấp.
Trong các tình huống đó, mất quân có thể gây hậu quả lớn hơn con số 1, 3, 5 hoặc 9 đang ghi trên giấy.
Ví dụ:
-Mã đứng sát góc và kiểm soát ít ô.
-Tượng bị chính các Tốt của mình khóa đường.
-Xe chưa có đường hoạt động.
-Hậu liên tục bị tấn công và phải mất nhiều lượt di chuyển.
Điểm số của quân không thay đổi trên bảng ghi nhớ, nhưng khả năng đóng góp vào vị trí hiện tại thay đổi.
Có thể.
Đây là một cách nhớ ngắn giúp:
-Nhìn nhanh cuộc đổi quân.
-Hạn chế đổi quân mạnh lấy quân yếu mà không có lý do.
-Tập tính phần vật chất.
-Hiểu tại sao mất Hậu thường nghiêm trọng hơn mất một Tốt.
Nhưng sau khi nhớ được con số, bước tiếp theo là tập hỏi:
“Sau cuộc đổi này, vị trí còn lại thế nào?”
Không cần học đồng thời với tất cả luật.
Trước hết trẻ nên nhận biết quân và hiểu cách đi.
Sau đó có thể thêm cách nhớ:
-Tốt 1.
-Mã 3.
-Tượng 3.
-Xe 5.
-Hậu 9.
Khi đã nhớ, có thể dùng các tình huống trên bàn để hỏi:
-“Nếu đổi Mã lấy Xe thì bên nào lấy được nhiều điểm hơn?”
-“Một Xe và một Tốt bằng bao nhiêu điểm?”
-“Hai Mã có tổng bao nhiêu?”
Như vậy điểm số được dùng để giải thích một tình huống cụ thể thay vì chỉ học thuộc dãy số.
Giá trị quân chỉ thực sự có ý nghĩa khi người chơi đã hiểu quân đó di chuyển và ăn quân như thế nào.
Nếu còn chưa chắc cách đi của Vua, Hậu, Xe, Tượng, Mã và Tốt, có thể xem bài cách chơi cờ vua cho người mới trước.
Trong bài này, “Hậu 9 điểm” hoặc “Xe 5 điểm” nói về giá trị tương đối trong ván cờ.
Nó không nói một quân Hậu ngoài đời phải đắt gấp 9 lần quân Tốt.
Giá bán sản phẩm thực tế còn liên quan tới:
-Vật liệu.
-Kích thước.
-Cấu tạo.
-Mức hoàn thiện.
-Bán cả bộ hay bán bổ sung từng quân.
Nếu anh/chị đang tìm sản phẩm thực tế để thay quân bị thiếu hoặc ghép với bàn đang có, có thể xem quân cờ vua bán riêng.
Tốt thường được tính 1 điểm.
Mã thường được tính 3 điểm.
Tượng thường được tính 3 điểm.
Xe thường được tính 5 điểm.
Hậu thường được tính 9 điểm.
Vua không được định giá theo hệ điểm vật chất thông thường vì chiếu bí Vua quyết định kết quả ván cờ.
Theo hệ đơn giản, cả hai đều khoảng 3 điểm.
Trong một vị trí cụ thể, quân nào hoạt động tốt hơn còn tùy thế cờ.
Khoảng 10 điểm.
Theo điểm vật chất đơn giản:
-Hai Xe = 10.
-Hậu = 9.
Hai Xe hơn 1 điểm, nhưng vị trí cụ thể vẫn quyết định cách đánh giá.
Mã + Tượng hoặc hai quân nhẹ khác có thể được tính khoảng 6 điểm, trong khi Xe khoảng 5.
Đây chỉ là so sánh vật chất.
Theo điểm:
-Xe + Tốt = 6.
-Mã + Tượng = 6.
Về vật chất là ngang nhau; thế cờ có thể khác rất nhiều.
Theo hệ điểm đơn giản, đều bằng khoảng 3.
Giá trị thực tế còn phụ thuộc vị trí của các Tốt và Mã.
Không.
Mục tiêu của cờ vua là chiếu bí Vua đối phương; điểm quân chỉ hỗ trợ đánh giá vật chất.
Không.
Khi đã quen, người chơi thường nhận ra nhanh mình đang hơn hoặc thiếu loại quân nào.
Hệ điểm đặc biệt hữu ích khi mới học và khi cần kiểm tra một chuỗi đổi quân.
Chỉ cần nhớ:
Tốt 1 – Mã 3 – Tượng 3 – Xe 5 – Hậu 9.
Sau đó thêm một câu:
Điểm cho biết vật chất, không nói hết vị trí.
Hai nguyên tắc này đủ để người mới bắt đầu dùng giá trị quân một cách đúng mục đích: biết mình đang đổi gì lấy gì, nhưng vẫn nhìn lại toàn bộ bàn cờ trước khi quyết định.
Mỹ nghệ Nguyễn Gia – Tinh hoa gỗ Việt, khỏe an mỗi ngày
Thông tin liên hệ:
Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Điện thoại - Zalo: 08.5555.1618
Fanpage: Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Email: dogomynghenguyengia@gmail.com
Cửa hàng (Đỗ được ô tô): Số 1 Ngõ Trạm y tế P. Kiến Hưng - Đa Sỹ - Kiến Hưng - Hà Đông - Hà Nội
Xưởng s/x 1: Tân Dân - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 2: Chuyên Mỹ - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 3: Hương Mạc - Từ Sơn- Bắc Ninh
Xưởng s/x 4: Nhị khê - Thường Tín - Hà Nội
Xưởng s/x 5: Dư Dụ - Thanh Oai - Hà Nội
Gợi ý một phiên chơi cờ vua 15 phút cùng con: 3 phút xếp bàn, 5 phút làm quen một quân, 5 phút thử thách và 2 phút kiểm tra, cất quân.
Hướng dẫn cách chơi cờ vua cho người mới: cách đi Vua, Hậu, Xe, Tượng, Mã, Tốt; ăn quân, chiếu, chiếu bí, nhập thành, phong cấp và bắt Tốt qua đường.
Giá trị tương đối các quân cờ vua: Tốt 1 điểm, Mã 3, Tượng 3, Xe 5, Hậu 9. Hiểu cách dùng điểm để đổi quân và vì sao vị trí có thể làm giá trị thay đổi.
Vừa nhận bộ cờ vua? Xem trình tự kiểm tra bàn, quân, phụ kiện, cách cất sau khi chơi và xử lý khi thiếu hoặc thất lạc quân.
Cách chuẩn bị bộ cờ vua khi mang đi học, trung tâm hoặc CLB: kiểm đủ quân, cất bàn và quân, đánh dấu túi, kiểm trước khi về và xử lý khi mất quân.
Đã có bàn hoặc quân cờ vua? Xem cách đo ô bàn, đáy quân và đối chiếu cỡ 7,5 cm, 9,5 cm để chọn phần còn lại phù hợp, tránh mua lại cả bộ.
Đã mua cờ vua cho con nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu? Tham khảo lộ trình từ làm quen quân, xếp bàn, học cách đi đến chơi ván đầu tiên.
Cách bảo quản bàn cờ vua PU, bàn gỗ Hương gấp, quân PP và quân mica: vệ sinh đúng, cất sau khi chơi và hạn chế thất lạc quân.
Chọn bộ cờ vua cho bé theo nơi chơi, cỡ quân 7,5 hoặc 9,5 cm, bàn PU hay gỗ Hương và khả năng tự cất. Không cần mặc định mua bộ đắt hơn.
Cách tổ chức cờ vua học đường: chia nhóm học sinh, tính số bộ, chọn bàn PU hay Hương, quân 7,5 hay 9,5 cm và quản lý quân sau mỗi buổi.
Tìm kiếm
