Cờ vua có nhiều luật và thuật ngữ, nhưng người mới không cần học tất cả cùng lúc.
Để chơi được những ván đầu tiên, trước hết chỉ cần hiểu:
-Mục tiêu của ván cờ là gì.
-Cách đi của 6 loại quân.
-Cách ăn quân.
-Khi nào Vua bị chiếu.
-Chiếu bí khác gì với chiếu.
-Một số luật đặc biệt như nhập thành, phong cấp và bắt Tốt qua đường.
Sau khi nắm những phần này, anh/chị đã có đủ nền tảng để bắt đầu chơi và bổ sung dần các luật khác khi gặp trong thực tế.
Mục tiêu của cờ vua không phải ăn hết quân đối phương.
Mục tiêu là chiếu bí Vua đối phương.
Chiếu bí xảy ra khi:
-Vua đang bị tấn công.
-Và bên bị chiếu không còn nước đi hợp lệ nào để thoát khỏi tình trạng đó.
Khi chiếu bí xảy ra, ván cờ kết thúc.
Trong cờ vua, không cần thực hiện thêm một nước để “ăn Vua”.
Bàn cờ vua có 64 ô, gồm 8 hàng × 8 cột.
Một ván bắt đầu với 32 quân, mỗi bên 16 quân.
Trước khi xếp quân, nhớ:
-Ô sáng nằm ở góc bên phải của mỗi người chơi.
-Hậu đứng trên ô cùng màu với mình.
-Bên Trắng đi trước.
Nếu chưa chắc về 64 ô, vị trí Vua, Hậu, Xe, Mã, Tượng và Tốt lúc bắt đầu, nên xem bài bàn cờ vua có bao nhiêu ô và xếp thế nào trước rồi quay lại phần cách đi quân.
Bên Trắng luôn đi trước.
Sau đó hai bên lần lượt đi một nước.
Mỗi lượt thông thường chỉ di chuyển một quân, ngoại trừ nhập thành là nước đi đặc biệt có sự tham gia của cả Vua và Xe.
Có 6 loại:
-Vua.
-Hậu.
-Xe.
-Tượng.
-Mã.
-Tốt.
Mỗi loại có cách di chuyển khác nhau.
Vua có thể đi 1 ô mỗi lượt theo:
-Hàng ngang.
-Cột dọc.
-Đường chéo.
Nói đơn giản, Vua có thể đi tới một trong những ô liền kề nếu nước đi đó hợp lệ.
Vua không được đi vào ô đang bị quân đối phương tấn công.
Vì vậy hai Vua cũng không thể đứng sát nhau, bởi mỗi Vua kiểm soát các ô ngay bên cạnh mình.
Vua ăn một quân đối phương bằng cách đi vào ô quân đó đang đứng, nhưng chỉ khi ô đó không bị một quân khác của đối phương kiểm soát.
Hậu có thể đi nhiều ô theo:
-Hàng ngang.
-Cột dọc.
-Đường chéo.
Miễn là trên đường đi không có quân cản.
Hậu kết hợp cách di chuyển của Xe và Tượng.
Không.
Nếu có một quân đứng chắn đường, Hậu phải dừng trước quân đó hoặc ăn quân đó nếu đó là quân đối phương và vị trí hợp lệ.
Xe đi nhiều ô theo:
-Hàng ngang.
-Hoặc cột dọc.
Xe không đi chéo.
Không.
Xe chỉ đi tới khi chưa có quân cản trên đường.
Nếu gặp quân đối phương, Xe có thể ăn quân đó nhưng không thể đi tiếp xuyên qua.
Tượng đi nhiều ô theo đường chéo.
Mỗi bên có hai Tượng khi bắt đầu ván.
Không.
Một Tượng bắt đầu trên ô sáng sẽ luôn di chuyển trên các ô sáng.
Tượng còn lại bắt đầu trên ô tối sẽ luôn di chuyển trên các ô tối.
Không.
Giống Xe và Hậu, Tượng bị chặn nếu có quân nằm trên đường đi.
Mã đi theo dạng thường được mô tả là hình chữ L:
-2 ô theo một hướng rồi 1 ô vuông góc.
Hoặc hiểu ngược lại:
-1 ô theo một hướng rồi 2 ô vuông góc.
Từ một vị trí giữa bàn, Mã có thể có nhiều ô đến khác nhau theo hình chữ L.
Có.
Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa Mã với Hậu, Xe và Tượng.
Mã không quan tâm những quân nằm ở các ô mà nó “nhảy qua”.
Chỉ cần ô đích hợp lệ.
Mã ăn quân đối phương tại ô mà Mã đáp xuống.
Mã không ăn những quân nằm giữa đường đi.
Tốt là quân có cách đi và cách ăn khác nhau.
Tốt:
-Đi thẳng về phía đối phương.
-Thông thường đi 1 ô.
-Ở nước đi đầu tiên của chính quân Tốt đó, có thể chọn đi 1 hoặc 2 ô nếu đường đi không bị cản.
-Tốt không đi lùi.
Tốt không ăn thẳng.
Tốt ăn một quân đối phương nằm ở ô chéo phía trước của nó.
Tốt đi thẳng nhưng ăn chéo.
Đây là một trong những điểm cần phân biệt rõ ngay từ những ván đầu.
Trong các nước đi thông thường, Mã là quân có thể nhảy qua các quân khác.
Hậu, Xe và Tượng không thể đi xuyên qua quân đang chắn đường.
Vua chỉ đi một ô nên cũng không có khái niệm đi xuyên qua một quân khác.
Thông thường, một quân ăn quân đối phương bằng cách di chuyển tới ô mà quân đối phương đang đứng.
Sau đó quân bị ăn được đưa ra khỏi bàn.
Cách ăn của:
-Vua giống cách Vua đi, với điều kiện ô đến an toàn.
-Hậu giống cách Hậu đi.
-Xe giống cách Xe đi.
-Tượng giống cách Tượng đi.
-Mã giống cách Mã đi.
Riêng Tốt là ngoại lệ:
-Tốt đi thẳng.
-Tốt ăn chéo.
Không.
Một quân không thể đi vào ô đang có quân cùng màu của mình.
Nếu quân mình nằm chắn đường của Xe, Tượng hoặc Hậu thì quân phía sau cũng không thể đi xuyên qua.
Vua bị chiếu khi đang bị một hoặc nhiều quân đối phương tấn công.
Ví dụ:
-Xe tấn công Vua theo hàng hoặc cột.
-Tượng tấn công Vua theo đường chéo.
-Hậu tấn công theo hàng, cột hoặc đường chéo.
-Mã tấn công theo hình chữ L.
-Tốt tấn công chéo phía trước.
-Vua đối phương kiểm soát các ô liền kề.
Chỉ được đi một nước nếu nước đó loại bỏ tình trạng Vua đang bị chiếu.
Không được bỏ mặc Vua đang bị tấn công để thực hiện một nước không liên quan.
Tùy tình huống, thường có ba hướng xử lý.
Đưa Vua tới một ô hợp lệ không bị quân đối phương tấn công.
Vua hoặc một quân khác có thể ăn quân đang tấn công nếu nước ăn đó hợp lệ và sau nước đi Vua không còn bị chiếu.
Nếu Vua bị Hậu, Xe hoặc Tượng tấn công từ xa, đôi khi có thể đưa một quân vào giữa để chặn đường.
Không thể dùng cách này để chặn một nước chiếu của Mã vì Mã nhảy trực tiếp tới ô kiểm soát.
Chiếu bí xảy ra khi:
-Vua đang bị chiếu.
-Không thể chạy Vua tới ô an toàn.
-Không thể ăn quân đang chiếu.
-Không thể chặn đòn chiếu bằng một nước hợp lệ.
Khi đó ván cờ kết thúc và bên thực hiện chiếu bí thắng.
Không.
Vua không bị “ăn” như các quân khác.
Khi Vua đã bị chiếu bí, ván cờ kết thúc ngay.
Một tình huống khác người mới cần phân biệt với chiếu bí là hòa bí.
Hòa bí xảy ra khi:
-Bên tới lượt không bị chiếu.
-Nhưng lại không có bất kỳ nước đi hợp lệ nào.
Khi đó ván cờ hòa.
Điểm khác nhau rất quan trọng:
Chiếu bí: Vua đang bị chiếu → bên chiếu bí thắng.
Hòa bí: Vua không bị chiếu nhưng không còn nước hợp lệ → ván hòa.
Không.
Một nước đi không hợp lệ nếu sau nước đó Vua của chính mình vẫn đang bị đối phương tấn công.
Điều này cũng có nghĩa không thể tùy ý di chuyển một quân đang che chắn nếu việc đó làm lộ Vua phía sau.
Nhập thành là một nước đi đặc biệt giữa Vua và Xe.
Có hai kiểu:
-Nhập thành cánh Vua, thường gọi là nhập thành ngắn.
-Nhập thành cánh Hậu, thường gọi là nhập thành dài.
Khi nhập thành, Vua di chuyển 2 ô về phía Xe, sau đó Xe được đặt sang phía bên kia Vua, ngay cạnh Vua.
Để nhập thành với một Xe cụ thể:
-Vua chưa từng di chuyển.
-Xe dùng để nhập thành chưa từng di chuyển.
-Không có quân nào nằm giữa Vua và Xe.
-Vua không đang bị chiếu.
-Vua không đi qua một ô đang bị quân đối phương tấn công.
-Vua không kết thúc trên một ô đang bị quân đối phương tấn công.
Nếu Vua đã từng đi rồi quay lại vị trí cũ, quyền nhập thành không trở lại.
Tương tự, nếu Xe đã từng di chuyển rồi quay lại, không thể dùng chính Xe đó để nhập thành nữa.
Khi một quân Tốt đi tới hàng cuối cùng phía đối phương, quân Tốt đó phải được phong cấp ngay trong nước đi đó.
Người chơi có thể đổi Tốt thành:
-Hậu.
-Xe.
-Tượng.
-Mã.
Không.
Hậu thường được chọn vì có phạm vi di chuyển lớn, nhưng người chơi có quyền chọn Xe, Tượng hoặc Mã.
Có phải Hậu cũ đã bị bắt mới được phong thêm Hậu không?
Không.
Quyền phong cấp không phụ thuộc vào những quân đã bị bắt trước đó.
Vì vậy hoàn toàn có thể có hơn một Hậu cùng màu trên bàn nếu Hậu ban đầu vẫn còn và một Tốt được phong thành Hậu.
Bắt Tốt qua đường là một luật đặc biệt liên quan đến hai quân Tốt.
Tình huống xảy ra khi:
-Một Tốt đối phương đang ở cột liền kề với Tốt của anh/chị.
-Tốt đối phương vừa đi 2 ô trong một nước từ vị trí ban đầu.
-Nước đi đó khiến Tốt đối phương đi ngang qua ô mà Tốt của anh/chị có thể ăn nếu nó chỉ đi 1 ô.
Khi đó, Tốt của anh/chị có thể ăn quân Tốt vừa đi như thể quân đó chỉ vừa đi 1 ô.
Không.
Quyền bắt Tốt qua đường chỉ tồn tại ở nước đi ngay sau khi quân Tốt đối phương vừa thực hiện nước đi 2 ô nói trên.
Nếu không thực hiện ngay, cơ hội đó mất.
Không nhất thiết phải bắt đầu bằng luật này.
Trước tiên nên nắm:
-Cách đi của Tốt.
-Tốt ăn chéo.
-Cách đi của các quân khác.
-Chiếu và chiếu bí.
Sau đó bổ sung bắt Tốt qua đường khi đã chơi tương đối quen.
Nhưng khi viết hoặc giải thích luật đầy đủ, không nên bỏ hẳn vì đây vẫn là một nước đi hợp lệ trong cờ vua.
Một trình tự dễ theo là:
Biết cách đặt bàn và xếp quân.
Học cách đi của:
-Xe.
-Tượng.
-Hậu.
-Vua.
-Mã.
-Tốt.
Học cách ăn quân.
Hiểu Vua bị chiếu là gì.
Học các cách thoát chiếu và chiếu bí.
Bổ sung:
-Nhập thành.
-Phong cấp.
-Bắt Tốt qua đường.
-Hòa bí.
Không cần học khai cuộc hay chiến thuật phức tạp trước khi những phần cơ bản này đã rõ.
Không cần đặt mục tiêu chơi hay ngay.
Có thể dùng ván đầu để:
-Xếp bàn đúng.
-Nhớ cách đi từng quân.
-Dừng lại kiểm tra khi có nước chưa chắc.
-Tập nhận biết lúc Vua bị chiếu.
-Thử kết thúc một ván theo đúng luật.
Nếu gặp một tình huống không nhớ, nên kiểm tra luật rồi tiếp tục thay vì tự tạo ra một quy tắc mới.
Không bắt buộc để chơi những ván đầu.
Tuy nhiên, biết hệ tọa độ bàn cờ sẽ hữu ích khi:
-Đọc hướng dẫn.
-Xem bài học.
-Ghi lại ván cờ.
-Trao đổi về một vị trí cụ thể.
Có thể bổ sung phần này sau khi đã quen với cách di chuyển của các quân.
Nhầm vị trí Vua và Hậu
Cách nhớ:
Hậu đứng trên ô cùng màu với mình.
Quên Trắng đi trước
Bên Trắng luôn thực hiện nước đầu tiên.
Cho Tốt ăn thẳng
Tốt đi thẳng nhưng ăn chéo.
Cho Mã đi chéo như Tượng
Mã đi hình chữ L.
Nghĩ Mã bị quân khác chặn
Mã có thể nhảy qua quân.
Cho Hậu, Xe hoặc Tượng đi xuyên qua quân
Ba loại quân này không thể đi xuyên qua quân đang chắn đường.
Bỏ mặc Vua đang bị chiếu
Khi bị chiếu, nước tiếp theo phải loại bỏ tình trạng chiếu.
Nghĩ phải ăn hết quân mới thắng
Mục tiêu là chiếu bí Vua.
Nhầm hòa bí với chiếu bí
Hòa bí xảy ra khi người tới lượt không bị chiếu nhưng không còn nước hợp lệ.
Nhập thành sau khi Vua đã từng di chuyển
Không hợp lệ, kể cả Vua đã quay lại vị trí ban đầu.
Bắt Tốt qua đường quá muộn
Nước bắt này chỉ hợp lệ ngay ở lượt tiếp theo sau nước Tốt đối phương đi 2 ô.
Nghĩ phong cấp bắt buộc thành Hậu
Có thể chọn Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã.
Bài này dùng để tra luật.
Nếu phụ huynh đã mua cờ và cần biết nên cho con làm quen theo bước nào trong những lần đầu, nên dùng bài mua cờ vua cho con rồi nên bắt đầu thế nào.
Bắt đầu từ cách xếp bàn, cách đi của 6 loại quân, cách ăn quân, sau đó học chiếu và chiếu bí.
Bên Trắng.
Vua đi 1 ô theo hàng ngang, cột dọc hoặc đường chéo, nhưng không được đi vào ô đang bị đối phương tấn công.
Hậu đi nhiều ô theo hàng ngang, cột dọc hoặc đường chéo nếu không có quân cản.
Xe đi nhiều ô theo hàng ngang hoặc cột dọc.
Tượng đi nhiều ô theo đường chéo.
Mã đi hình chữ L và có thể nhảy qua quân khác.
Tốt đi thẳng về phía trước, thường 1 ô; ở nước đi đầu tiên của chính quân Tốt đó có thể đi 1 hoặc 2 ô nếu đường trống.
Tốt ăn chéo 1 ô phía trước.
Không.
Mục tiêu là chiếu bí Vua đối phương.
Chiếu nghĩa là Vua đang bị tấn công nhưng vẫn còn cách xử lý hợp lệ.
Chiếu bí nghĩa là Vua đang bị chiếu và không còn cách thoát.
Bên tới lượt không bị chiếu nhưng không có bất kỳ nước đi hợp lệ nào. Ván cờ hòa.
Vua đi 2 ô về phía Xe, sau đó Xe được đưa sang phía bên kia Vua và đứng cạnh Vua, với điều kiện nhập thành hợp lệ.
Không.
Có thể phong thành Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã.
Không.
Chỉ ở nước đi ngay sau khi Tốt đối phương vừa đi 2 ô từ vị trí ban đầu và thỏa điều kiện bắt qua đường.
Không.
Có thể học cách đi, ăn quân, chiếu và chiếu bí trước; sau đó bổ sung nhập thành, phong cấp và bắt Tốt qua đường.
-Trắng đi trước.
-Vua đi 1 ô.
-Hậu đi ngang, dọc và chéo.
-Xe đi ngang hoặc dọc.
-Tượng đi chéo.
-Mã đi hình chữ L và có thể nhảy qua quân.
-Tốt đi thẳng nhưng ăn chéo.
-Không được đi nước khiến Vua mình vẫn bị chiếu.
-Mục tiêu là chiếu bí Vua đối phương.
-Nhập thành, phong cấp và bắt Tốt qua đường là các luật đặc biệt có điều kiện riêng.
Khi đã hiểu những phần này, người mới có thể bắt đầu chơi những ván đầu tiên và tra thêm luật khi gặp tình huống cụ thể.
Mỹ nghệ Nguyễn Gia – Tinh hoa gỗ Việt, khỏe an mỗi ngày
Thông tin liên hệ:
Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Điện thoại - Zalo: 08.5555.1618
Fanpage: Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Email: dogomynghenguyengia@gmail.com
Cửa hàng (Đỗ được ô tô): Số 1 Ngõ Trạm y tế P. Kiến Hưng - Đa Sỹ - Kiến Hưng - Hà Đông - Hà Nội
Xưởng s/x 1: Tân Dân - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 2: Chuyên Mỹ - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 3: Hương Mạc - Từ Sơn- Bắc Ninh
Xưởng s/x 4: Nhị khê - Thường Tín - Hà Nội
Xưởng s/x 5: Dư Dụ - Thanh Oai - Hà Nội
Gợi ý một phiên chơi cờ vua 15 phút cùng con: 3 phút xếp bàn, 5 phút làm quen một quân, 5 phút thử thách và 2 phút kiểm tra, cất quân.
Hướng dẫn cách chơi cờ vua cho người mới: cách đi Vua, Hậu, Xe, Tượng, Mã, Tốt; ăn quân, chiếu, chiếu bí, nhập thành, phong cấp và bắt Tốt qua đường.
Giá trị tương đối các quân cờ vua: Tốt 1 điểm, Mã 3, Tượng 3, Xe 5, Hậu 9. Hiểu cách dùng điểm để đổi quân và vì sao vị trí có thể làm giá trị thay đổi.
Vừa nhận bộ cờ vua? Xem trình tự kiểm tra bàn, quân, phụ kiện, cách cất sau khi chơi và xử lý khi thiếu hoặc thất lạc quân.
Cách chuẩn bị bộ cờ vua khi mang đi học, trung tâm hoặc CLB: kiểm đủ quân, cất bàn và quân, đánh dấu túi, kiểm trước khi về và xử lý khi mất quân.
Đã có bàn hoặc quân cờ vua? Xem cách đo ô bàn, đáy quân và đối chiếu cỡ 7,5 cm, 9,5 cm để chọn phần còn lại phù hợp, tránh mua lại cả bộ.
Đã mua cờ vua cho con nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu? Tham khảo lộ trình từ làm quen quân, xếp bàn, học cách đi đến chơi ván đầu tiên.
Cách bảo quản bàn cờ vua PU, bàn gỗ Hương gấp, quân PP và quân mica: vệ sinh đúng, cất sau khi chơi và hạn chế thất lạc quân.
Chọn bộ cờ vua cho bé theo nơi chơi, cỡ quân 7,5 hoặc 9,5 cm, bàn PU hay gỗ Hương và khả năng tự cất. Không cần mặc định mua bộ đắt hơn.
Cách tổ chức cờ vua học đường: chia nhóm học sinh, tính số bộ, chọn bàn PU hay Hương, quân 7,5 hay 9,5 cm và quản lý quân sau mỗi buổi.
Tìm kiếm
