Con cháu muốn ông bà có thêm hoạt động vui nhưng đôi khi không biết nên chọn trò gì. Trò quá nhanh có thể khiến người chơi khó theo kịp, trò có nhiều chi tiết nhỏ dễ gây bất tiện, còn một trò không đúng sở thích thì dù chuẩn bị kỹ cũng ít được sử dụng.
Điều quan trọng không phải tìm “trò tốt nhất cho mọi người cao tuổi”, mà là tìm một hoạt động khiến người tham gia cảm thấy thoải mái, chủ động và muốn chơi lại.
Có người thích một ván cờ tướng bên bàn trà. Có người lại thích ghép hình, đoán bài hát hoặc chơi lô tô cùng con cháu. Một số người muốn ngồi chơi trong nhà, trong khi người khác thích đi bộ và quan sát cây cối ngoài sân.
Dưới đây là 12 trò chơi và hoạt động có thể điều chỉnh theo từng người, từ trò chơi ngồi tại bàn đến hoạt động gia đình và vận động nhẹ.
Tuổi tác chỉ là một yếu tố tham khảo. Hai người cùng tuổi có thể khác nhau hoàn toàn về sở thích, khả năng vận động và thói quen sinh hoạt.
Trước khi chuẩn bị trò chơi, gia đình nên cân nhắc năm điểm.
Người thích giao lưu có thể hứng thú với cờ tướng, lô tô, đoán bài hát hoặc kể chuyện nối tiếp.
Người thích yên tĩnh có thể chọn ghép hình, tìm từ, xếp chữ hoặc những trò quan sát đơn giản.
Một trò quen thuộc thường dễ bắt đầu hơn trò phải học quá nhiều luật mới.
Ví dụ, người đã chơi cờ tướng nhiều năm có thể chỉ cần một bộ bàn và quân dễ nhìn. Họ không nhất thiết phải chuyển sang một trò hoàn toàn khác chỉ vì tuổi đã cao.
Nếu mắt khó nhìn các chi tiết nhỏ, nên chọn:
Quân cờ có chữ rõ.
Thẻ hình cỡ lớn.
Chữ in to.
Màu sắc tương phản.
Bàn chơi có đường kẻ dễ phân biệt.
Nếu khả năng nghe hạn chế, nên ưu tiên trò chơi thiên về hình ảnh, vật thật hoặc thao tác trực tiếp thay vì trò phụ thuộc nhiều vào lời nói.
Miếng ghép quá nhỏ, quân quá nhẹ hoặc thẻ bài khó cầm có thể làm người chơi nhanh mất hứng.
Nên ưu tiên đồ chơi vừa tay, không có cạnh sắc và có thể cầm lên mà không phải dùng quá nhiều lực.
Bàn trà hoặc phòng khách phù hợp với cờ tướng, domino và lô tô.
Phòng riêng phù hợp với ghép hình, tìm từ và xếp chữ.
Sân hoặc hành lang rộng phù hợp với bóng mềm và trò quan sát khi đi bộ.
Không cần chuẩn bị quá nhiều ngay từ đầu. Một trò phù hợp và được đặt ở nơi dễ nhìn, dễ lấy thường có cơ hội được sử dụng nhiều hơn một tủ đầy đồ chơi.
Cờ tướng là lựa chọn quen thuộc với nhiều người Việt, đặc biệt là những người đã từng chơi ở gia đình, quán nước, công viên hoặc câu lạc bộ.
Phù hợp với ai?
Người đã biết luật cờ tướng.
Người thích suy nghĩ và trao đổi trong khi chơi.
Người có bạn bè, hàng xóm hoặc người thân cùng chơi.
Người muốn một hoạt động có thể kéo dài từ vài phút đến một ván hoàn chỉnh.
Cần chuẩn bị gì?
Bàn cờ có đường kẻ rõ.
Quân có chữ dễ đọc.
Hai màu quân dễ phân biệt.
Bàn và ghế có độ cao phù hợp.
Làm thế nào để dễ tham gia hơn?
Không nhất thiết lúc nào cũng phải đánh một ván đầy đủ. Có thể:
Chơi lại một thế cờ đang dở.
Đố nhau một nước đi.
Chơi ván ngắn.
Xem lại một ván cũ.
Mời con cháu ngồi cùng và hỏi về cách đi từng quân.
Điểm đáng quý của cờ tướng không chỉ nằm ở thắng thua. Một ván cờ còn tạo ra thời gian ngồi lại, trò chuyện và duy trì một sở thích quen thuộc.
Gia đình muốn hiểu rõ hơn về giá trị thực tế của hoạt động này có thể xem bài chơi cờ tướng có tác dụng gì trong sinh hoạt hằng ngày.
Cờ vua phù hợp với người đã biết luật hoặc muốn cùng cháu nhỏ học một trò chơi có hệ thống quân rõ ràng.
Phù hợp với ai?
Người từng chơi cờ vua.
Ông bà muốn có thêm hoạt động cùng cháu.
Người thích những trò có luật và từng lượt đi rõ ràng.
Điểm cần lưu ý
Nếu người chơi chưa từng biết cờ vua, không nên bắt đầu bằng việc giải thích toàn bộ luật cùng lúc. Có thể làm quen từng nhóm quân, chơi với ít quân trước hoặc để trẻ hướng dẫn ông bà.
Mục tiêu ban đầu là cùng tham gia, không phải kiểm tra ai nhớ luật nhanh hơn.
Domino có luật chơi tương đối dễ điều chỉnh và các quân thường đủ lớn để cầm, xếp trên mặt bàn.
Phù hợp với ai?
Người thích nhận biết số và hình.
Gia đình muốn một trò chơi từ hai người trở lên.
Người không muốn phải ghi nhớ quá nhiều quy tắc.
Cách chơi nhẹ nhàng
Gia đình có thể bắt đầu bằng cách nối các quân giống nhau, sau đó mới chuyển sang cách tính điểm hoặc chia đội.
Nên chọn bộ domino có chấm lớn, tương phản rõ và quân không quá nhỏ.
Ghép hình phù hợp với người thích quan sát và muốn tự thực hiện trong thời gian rảnh.
Nên chọn hình như thế nào?
Tranh phong cảnh quen thuộc.
Hoa, cây, con vật hoặc địa danh.
Số lượng miếng vừa phải.
Miếng ghép lớn, dễ cầm.
Hình ảnh có các mảng màu rõ.
Không nên bắt đầu bằng bộ quá nhiều miếng. Một bức tranh vừa sức, có thể hoàn thành trong một hoặc vài lần ngồi sẽ tạo cảm giác dễ tiếp tục hơn.
Trò tìm từ, ghép chữ hoặc hoàn thiện câu quen thuộc có thể thực hiện trên giấy in lớn hoặc bằng các thẻ chữ.
Gợi ý chủ đề
Tên các loại hoa.
Món ăn quê nhà.
Tên tỉnh thành.
Ca dao, tục ngữ quen thuộc.
Tên thành viên trong gia đình.
Đồ dùng trong nhà.
Không nên biến trò chơi thành bài kiểm tra trí nhớ. Khi người chơi không nhớ một từ, người cùng chơi có thể gợi ý nhẹ nhàng hoặc chuyển sang câu khác.
Thay vì dùng những câu hỏi kiến thức khó, hãy chọn các chủ đề gần với trải nghiệm của người chơi.
Ví dụ:
Một món ăn thường xuất hiện ngày Tết.
Một loại cây thường trồng trong sân.
Một bài hát quen thuộc thời trẻ.
Một câu tục ngữ còn thiếu một vế.
Một địa danh từng sinh sống hoặc ghé thăm.
Trò chơi sẽ thú vị hơn khi câu hỏi mở ra một câu chuyện, thay vì chỉ có đáp án đúng hoặc sai.
Lô tô có thể chơi với nhiều thành viên và dễ điều chỉnh theo khả năng nhìn của người tham gia.
Nên chuẩn bị
Thẻ số hoặc hình cỡ lớn.
Chữ, số in rõ.
Vật đánh dấu dễ cầm.
Người đọc số nói chậm và nhắc lại khi cần.
Ngoài lô tô số, gia đình có thể làm lô tô hình ảnh với hoa quả, món ăn, đồ vật hoặc địa danh quen thuộc.
Một người mô tả đồ vật nhưng không nói tên, những người còn lại đoán.
Ví dụ:
“Vật này thường đặt trên bàn trà, dùng để rót nước và có nắp.”
Trò chơi có thể dùng các vật thật trong nhà để người chơi nhìn, cầm và mô tả.
Nên chọn những đồ vật quen thuộc, tránh câu hỏi đánh đố hoặc có quá nhiều đáp án mơ hồ.
Gia đình mở một đoạn nhạc ngắn, ngân nga một giai điệu hoặc đọc một câu trong bài hát để mọi người đoán tên.
Có thể chọn:
Bài hát thời trẻ của ông bà.
Dân ca vùng miền.
Nhạc cách mạng.
Bài hát về quê hương.
Ca khúc thường nghe trong gia đình.
Không cần chấm điểm nghiêm túc. Sau khi đoán được bài hát, cả nhà có thể hát tiếp hoặc kể câu chuyện gắn với bài hát đó.
Một người bắt đầu bằng một câu, người tiếp theo thêm một chi tiết để câu chuyện tiếp tục.
Ví dụ:
“Sáng nay ông ra sân thì nhìn thấy một chiếc hộp nhỏ dưới gốc cây…”
Người sau có thể thêm:
“Ông mở ra và thấy bên trong có một quân cờ màu đỏ…”
Trò chơi phù hợp với nhóm nhỏ và có thể tạo ra những tình huống vui, bất ngờ. Người tham gia không cần kể dài; chỉ một câu ngắn cũng được.
Dùng một quả bóng mềm, nhẹ và dễ cầm. Hai người có thể ngồi đối diện rồi chuyền bóng ở khoảng cách ngắn.
Có thể thay đổi cách chơi:
Chuyền bằng hai tay.
Gọi tên người nhận trước khi chuyền.
Nói tên một loại quả mỗi lần chuyền.
Ném bóng vào một chiếc rổ lớn đặt gần.
Khoảng cách và thời gian chơi cần được điều chỉnh theo khả năng thực tế. Không nên để người chơi phải với quá xa, cúi thấp hoặc di chuyển đột ngột.
Đi bộ có thể trở thành một hoạt động vui khi kết hợp với nhiệm vụ quan sát đơn giản.
Ví dụ:
Tìm ba đồ vật màu đỏ.
Nhìn xem hôm nay có loại hoa nào nở.
Đếm số ghế đá trên đường.
Tìm một cây có lá hình đặc biệt.
Chụp lại một góc cảnh đẹp.
Hoạt động này nên diễn ra ở nơi bằng phẳng, quen thuộc và có người đi cùng khi cần thiết.
Người đang đau, mất thăng bằng, có bệnh nền hoặc được khuyến cáo hạn chế vận động nên thực hiện theo hướng dẫn của người chăm sóc hoặc người có chuyên môn.
Trong các trò chơi ngồi tại bàn, cờ tướng có một lợi thế thực tế: nhiều người đã quen với bàn, quân và luật chơi từ trước.
Người đã biết chơi không cần dành nhiều thời gian học lại. Chỉ cần có người cùng chơi và một bộ cờ dễ nhìn, hoạt động có thể bắt đầu ngay.
Cờ tướng cũng linh hoạt về thời gian:
Có thể chơi một ván đầy đủ.
Chơi một thế cờ ngắn.
Xem người khác đánh.
Trao đổi về một nước đi.
Chơi tại nhà, bàn trà, quán nước hoặc câu lạc bộ.
Tuy nhiên, không phải cứ là bộ cờ tướng thì người lớn tuổi đều dễ sử dụng. Khi lựa chọn, nên chú ý nhiều hơn tới khả năng nhìn và cầm quân.
Nên ưu tiên:
Chữ quân rõ, không quá nhỏ.
Màu đỏ và đen dễ phân biệt.
Bề mặt không bị lóa quá mức.
Quân có kích thước vừa với tay người sử dụng.
Chữ không bị che bởi họa tiết trang trí.
Quân khoảng 3,8–4 cm phù hợp với nhiều nhu cầu chơi thông thường. Người thích quân lớn, muốn nhìn và cầm rõ hơn có thể cân nhắc quân khoảng 4,8 cm.
Không cần chọn cỡ quân chỉ theo tuổi. Một người lớn tuổi quen quân nhỏ vẫn có thể thích cỡ vừa, trong khi người khác muốn quân lớn vì dễ quan sát hơn.
Bàn nên có:
Đường kẻ dễ nhìn.
Kích thước cân đối với quân.
Bề mặt tương đối phẳng.
Màu bàn không làm chìm chữ quân.
Kích thước phù hợp với bàn trà hoặc nơi thường chơi.
Anh/chị có thể xem bài hướng dẫn chọn kích thước bàn và quân cờ tướng để đối chiếu cỡ quân, mặt bàn và nơi sử dụng cụ thể.
Gia đình đã xác định được kiểu bàn và cỡ quân cần tìm có thể xem các bộ cờ tướng đầy đủ. Không nên chọn chỉ vì mẫu có giá cao hơn; hãy ưu tiên bộ dễ nhìn, vừa tay và phù hợp nơi người nhận thường chơi.
Ưu tiên cờ tướng hoặc cờ vua, tùy trò họ đã quen. Không cần ép chuyển sang một trò mới.
Có thể chọn:
Lô tô.
Đoán đồ vật.
Đoán bài hát.
Kể chuyện nối tiếp.
Cờ vua hoặc cờ tướng nếu cả hai thế hệ cùng biết chơi.
Có thể chọn:
Ghép hình miếng lớn.
Tìm từ.
Xếp chữ.
Trò quan sát bằng hình ảnh.
Nên ưu tiên:
Quân cờ lớn, chữ rõ.
Thẻ hình cỡ lớn.
Số in đậm.
Màu sắc tương phản.
Trò ít chi tiết nhỏ.
Nên chọn miếng chơi lớn, nhẹ vừa phải, không trơn và không có cạnh sắc.
Có thể chọn bóng mềm hoặc đi bộ kết hợp quan sát, với mức độ phù hợp khả năng thực tế.
Một trò chơi chỉ có ý nghĩa khi người tham gia cảm thấy đó là lựa chọn của mình.
Hỏi sở thích trước khi chuẩn bị
Thay vì nói:
“Ông phải chơi trò này để luyện trí nhớ.”
Có thể hỏi:
“Ngày trước ông hay chơi cờ hay chơi lô tô hơn?”
Cách hỏi này tập trung vào sở thích, không làm người nghe cảm thấy mình đang được kiểm tra.
Lần đầu chỉ cần 10–15 phút. Nếu người chơi vẫn hứng thú, có thể tiếp tục. Không cần đặt mục tiêu phải chơi đủ một ván hoặc hoàn thành hết trò chơi.
Tránh liên tục hỏi:
“Sao lại không nhớ?”
“Câu này dễ mà.”
“Hôm qua vừa chơi xong.”
“Phải tập trung lên.”
Những câu như vậy dễ làm người tham gia ngại chơi tiếp.
Với trò chơi gia đình, điều đáng giữ lại là cuộc trò chuyện và thời gian cùng nhau. Không cần sửa từng lỗi nhỏ hoặc cố chứng minh ai giỏi hơn.
Một bộ cờ được cất sâu trong tủ thường ít được dùng hơn bộ cờ đặt tại góc bàn quen thuộc.
Ghép hình, domino hoặc thẻ lô tô cũng nên được cất trong hộp dễ mở và đặt tại vị trí người chơi có thể tự lấy.
Có người thích chơi với con cháu, nhưng cũng có người thoải mái hơn khi chơi cùng bạn cũ, hàng xóm hoặc người cùng sở thích.
Không nhất thiết lúc nào con cháu cũng phải là bạn chơi chính.
Chọn bàn ghế chắc chắn, không trơn trượt.
Đảm bảo khu vực chơi đủ sáng.
Không để vật chơi nhỏ lẫn dưới sàn.
Không đặt trò chơi ở vị trí phải với hoặc cúi quá xa.
Với hoạt động vận động, bắt đầu chậm và dừng khi thấy mệt hoặc khó chịu.
Người có hạn chế vận động, thị lực hoặc tình trạng sức khỏe riêng nên chọn hoạt động theo hướng dẫn của người chăm sóc hoặc người có chuyên môn.
Trò chơi không thay thế việc thăm khám, điều trị hoặc phục hồi chức năng khi cần thiết.
Người cao tuổi ở nhà một mình nên chơi gì?
Có thể chọn ghép hình miếng lớn, tìm từ, xếp chữ hoặc các trò quan sát đơn giản. Nếu đã biết chơi cờ, người chơi có thể xem lại thế cờ, sắp quân hoặc chuẩn bị bàn để chơi khi có bạn.
Tuy nhiên, các trò chơi có người cùng tham gia thường tạo thêm cơ hội trò chuyện. Gia đình có thể sắp xếp một vài buổi cố định mỗi tuần thay vì chỉ mua đồ chơi rồi để người lớn tuổi tự chơi.
Người mắt không nhìn rõ nên chọn trò chơi thế nào?
Nên chọn chữ, số và hình ảnh cỡ lớn, màu tương phản, ít chi tiết nhỏ. Với cờ tướng, ưu tiên quân có chữ rõ và bàn có đường kẻ dễ quan sát.
Cờ tướng hay cờ vua phù hợp hơn với người lớn tuổi?
Trò nào đã quen sẽ dễ duy trì hơn. Nhiều người Việt lớn tuổi biết cờ tướng từ trước, trong khi một số gia đình chọn cờ vua để ông bà cùng chơi với cháu.
Không có trò nào phù hợp hơn trong mọi trường hợp. Nên dựa vào sở thích và kinh nghiệm của người chơi.
Nên chọn quân cờ tướng cỡ nào?
Quân khoảng 3,8–4 cm phù hợp với nhiều nhu cầu thông thường. Quân khoảng 4,8 cm phù hợp với người thích quân lớn, chữ rõ và cảm giác cầm đầy tay hơn.
Cần chọn đồng thời với kích thước bàn, không nên chỉ nhìn riêng đường kính quân.
Có nên mua trò chơi làm quà cho người lớn tuổi không?
Có thể, nhưng nên biết người nhận thực sự thích hoạt động nào. Một bộ cờ phù hợp với người đã chơi cờ; bộ ghép hình phù hợp với người thích quan sát; lô tô phù hợp với gia đình thường xuyên tụ họp.
Không nên chọn trò chơi chỉ vì người bán quảng cáo nhiều lợi ích.
Làm sao để ông bà chịu tham gia?
Hãy hỏi sở thích, mời chơi trong thời gian ngắn và tham gia cùng. Không nên nói theo hướng bắt buộc phải chơi để “luyện trí nhớ” hoặc “chống tuổi già”.
Có nên bắt người lớn tuổi chơi trò trí nhớ hằng ngày không?
Không nên ép buộc. Hoạt động cần tạo cảm giác tự nguyện và dễ chịu. Khi người chơi không hứng thú hoặc cảm thấy mệt, nên dừng hoặc chuyển sang hoạt động khác.
Người hạn chế vận động có chơi được không?
Có thể ưu tiên trò chơi ngồi tại bàn như cờ, domino, lô tô hoặc ghép hình. Việc lựa chọn vẫn cần dựa trên khả năng thực tế và hướng dẫn riêng nếu người chơi đang có vấn đề sức khỏe hoặc phục hồi chức năng.
Một trò chơi phù hợp không nhất thiết phải mới, đắt hoặc có nhiều chức năng.
Điều quan trọng hơn là:
Người chơi có thực sự thích không?
Luật chơi có quen thuộc không?
Đồ dùng có dễ nhìn và dễ cầm không?
Có người cùng tham gia không?
Trò chơi có được đặt ở nơi dễ lấy không?
Với người đã quen chơi cờ tướng, một bộ bàn và quân rõ chữ có thể là đủ để duy trì những ván cờ cùng bạn bè, hàng xóm hoặc con cháu. Với người không thích đánh cờ, ghép hình, lô tô, âm nhạc hoặc hoạt động quan sát lại có thể phù hợp hơn.
Hãy để người lớn tuổi tự chọn hoạt động họ thấy vui. Sự chủ động và cảm giác được tôn trọng quan trọng hơn việc cố tìm một trò chơi được quảng cáo là tốt cho tất cả mọi người.
Mỹ nghệ Nguyễn Gia – Tinh hoa gỗ Việt, khỏe an mỗi ngày
Thông tin liên hệ:
Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Điện thoại - Zalo: 08.5555.1618
Fanpage: Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Email: dogomynghenguyengia@gmail.com
Cửa hàng (Đỗ được ô tô): Số 1 Ngõ Trạm y tế P. Kiến Hưng - Đa Sỹ - Kiến Hưng - Hà Đông - Hà Nội
Xưởng s/x 1: Tân Dân - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 2: Chuyên Mỹ - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 3: Hương Mạc - Từ Sơn- Bắc Ninh
Xưởng s/x 4: Nhị khê - Thường Tín - Hà Nội
Xưởng s/x 5: Dư Dụ - Thanh Oai - Hà Nội
Cờ tướng có 32 quân, mỗi bên 16 quân. Bài viết hướng dẫn cách xếp cờ tướng chuẩn từ hàng Xe – Mã – Tượng – Sĩ – Tướng đến vị trí Pháo, Tốt và những lỗi người mới thường gặp.
Mới nhận bàn, quân hoặc bộ cờ tướng? Xem cách bảo quản, dùng bền hơn, chọn thêm bàn/quân phù hợp và biến bộ cờ thành món đồ ý nghĩa hơn.
Gợi ý chọn và bảo quản bộ cờ tướng cho quán nước, quán trà, quán cafe, câu lạc bộ để dùng bền, dễ lau, dễ cất, ít thất lạc và phù hợp chi phí.
Đã có bàn cờ tướng hoặc quân cờ tướng ở nhà? Xem cách chọn phần còn lại cho cân kích thước, dễ chơi, dễ nhìn và phù hợp nhu cầu sử dụng.
Đã mua bộ cờ tướng để tặng bố, ông hoặc người thân? Xem cách trao quà tự nhiên, ý nghĩa hơn và giúp người nhận dễ bày ra sử dụng thường xuyên.
Hướng dẫn cách bảo quản bàn cờ tướng, quân cờ gỗ, quân melamine, bàn gỗ, bàn gấp và bàn vải để bộ cờ dùng bền, ít xước, ít ẩm và dễ chơi hơn.
Quân Tướng trong cờ tướng đi như thế nào, vì sao quan trọng nhất và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của trách nhiệm, áp lực và sự điềm tĩnh.
Quân Sỹ trong cờ tướng đi như thế nào, có vai trò gì và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự bảo vệ, ở lại và hy sinh thầm lặng.
Quân Tượng trong cờ tướng đi như thế nào, có vai trò gì và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự điềm tĩnh, giới hạn và bình yên.
Quân Xe trong cờ tướng đi như thế nào, vì sao được xem là quân mạnh và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự mạnh mẽ, thẳng thắn và gánh vác.
Tìm kiếm
