Cờ tướng không chỉ là một trò giải trí.
Trong mỗi ván cờ, người chơi liên tục phải quan sát vị trí các quân, nhớ luật, nhận ra mối đe dọa, dự đoán nước tiếp theo, so sánh nhiều phương án và quyết định trong một thế cờ luôn thay đổi.
Đó là lý do cờ tướng thường được xem là một trò chơi có yêu cầu nhận thức cao.
Các nghiên cứu về cờ tướng, cờ vua và trò chơi bàn cờ cũng cho thấy nhiều tín hiệu tích cực liên quan đến chú ý, trí nhớ làm việc, xử lý không gian, chức năng điều hành và một số kết quả học tập.
Tuy nhiên, lợi ích của cờ không nên được hiểu thành những lời hứa như “chơi cờ chắc chắn thông minh hơn” hay “chơi cờ phòng được suy giảm trí nhớ”.
Cách hiểu hợp lý hơn là xem cờ tướng vừa là một hoạt động sử dụng nhiều năng lực nhận thức, vừa là một thú vui có khả năng mang lại những lợi ích rộng hơn khi được chơi và học đều đặn.
Một nước cờ hiếm khi chỉ liên quan đến một quân.
Trước khi quyết định, người chơi thường phải xem:
- quân mình định đi đang bảo vệ hoặc che chắn vị trí nào;
- sau khi di chuyển sẽ để hở điểm gì;
- đối phương có thể phản ứng bằng những nước nào;
- có nước tiếp theo hay không;
- lợi ích trước mắt có làm thế cờ phía sau xấu đi không.
Người chơi càng có kinh nghiệm càng có khả năng bỏ bớt những phương án ít giá trị và tập trung vào những đường cờ đáng tính hơn.
Đây là một dạng luyện tập rất trực tiếp cho việc:
quan sát → dự đoán → so sánh phương án → quyết định → xem lại kết quả.
Không cần nói rằng khả năng này chắc chắn chuyển nguyên vẹn sang mọi quyết định ngoài đời.
Nhưng trong chính hoạt động chơi cờ, đây rõ ràng là năng lực được sử dụng liên tục.
Chỉ cần mất tập trung trong một vài nước, người chơi có thể:
- bỏ sót nước chiếu;
- không nhìn thấy quân đang bị bắt;
- quên một đường tấn công;
- hoặc phá hỏng kế hoạch đã chuẩn bị trước đó.
Vì thế cờ tướng buộc người chơi quay sự chú ý trở lại bàn cờ nhiều lần trong một ván.
Các nghiên cứu hình ảnh não ở kỳ thủ cờ tướng Trung Quốc cũng cho thấy sự khác biệt giữa người chơi trình độ cao và người mới ở những vùng và mạng não liên quan đến chú ý, kiểm soát nhận thức và xử lý thông tin thị giác.
Điều này phù hợp với những gì diễn ra trên bàn cờ: muốn chơi tốt, người chơi phải duy trì sự chú ý và lọc bớt những nước đi không cần thiết.
Trí nhớ làm việc có thể hiểu đơn giản là khả năng giữ một lượng thông tin trong đầu trong thời gian ngắn để tiếp tục xử lý nó.
Trong cờ tướng, người chơi có thể phải nhớ:
- nếu Xe đi tới đây thì Pháo còn được bảo vệ hay không;
- đối phương vừa chuyển quân nào;
- mình đang tính chuỗi hai, ba hoặc nhiều nước ra sao;
- vị trí nào vừa được mở;
- phương án nào đã tính và loại bỏ.
Nghiên cứu về kỳ thủ cờ tướng cũng ghi nhận sự tham gia và khác biệt ở các vùng liên quan đến trí nhớ làm việc và xử lý không gian.
Ở người chơi có kinh nghiệm, trí nhớ còn gắn với việc nhận ra những thế cờ quen thuộc.
Thay vì phải tính mọi thứ lại từ đầu, họ có thể nhận ra:
“Thế này mình đã gặp rồi.”
Đó là một trong những cách kinh nghiệm tích lũy giúp người chơi xử lý bàn cờ nhanh hơn.
Bàn cờ là một không gian gồm nhiều vị trí có quan hệ với nhau.
Người chơi phải liên tục hình dung:
- quân nào kiểm soát đường nào;
- khoảng trống nào vừa xuất hiện;
- quân nào đang bị cản;
- nếu di chuyển một quân thì cấu trúc bàn cờ thay đổi thế nào.
Với người chơi lâu, nhiều thế cờ dần trở thành các mẫu quen thuộc.
Nghiên cứu về chuyên gia cờ tướng cho thấy kinh nghiệm chơi lâu năm có liên quan đến những khác biệt trong các hệ thống não tham gia xử lý thị giác-không gian, trí nhớ và nhận biết ngữ cảnh.
Điều đó cũng giải thích vì sao người chơi giỏi đôi khi nhìn một thế cờ và nhận ra vấn đề rất nhanh trong khi người ít kinh nghiệm phải thử nhiều phương án hơn.
Cờ tướng không phải trò mà người chơi lập một kế hoạch từ đầu rồi thực hiện đến cuối.
Đối phương luôn có thể làm điều khác với dự đoán.
Vì vậy người chơi phải:
Đây là những thành phần gần với nhóm năng lực thường được gọi là chức năng điều hành: lập kế hoạch, kiểm soát sự chú ý, giữ mục tiêu và điều chỉnh hành vi khi tình huống thay đổi.
Các tổng quan nghiên cứu về trò chơi bàn cờ cũng đã ghi nhận những tín hiệu tích cực ở một số thành phần của chức năng điều hành, dù mức độ hiệu quả khác nhau giữa từng trò chơi, lứa tuổi và thiết kế nghiên cứu.
Cờ vua hiện có nhiều nghiên cứu giáo dục hơn cờ tướng, nhưng hai trò chơi cùng chia sẻ nhiều yêu cầu như tính nước đi, xử lý không gian, nhớ quy tắc và lập kế hoạch.
Một phân tích tổng hợp trên 24 nghiên cứu với hơn 5.000 trẻ ở nhóm chơi cờ và nhóm đối chứng cho thấy huấn luyện cờ có hiệu ứng tích cực mức vừa/nhỏ đối với một số kỹ năng nhận thức và học tập; tín hiệu ở toán mạnh hơn đọc.
Tuy nhiên, chính nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng chất lượng thiết kế của nhiều nghiên cứu chưa đủ mạnh để kết luận rằng toàn bộ phần cải thiện là do chơi cờ.
Một số thử nghiệm ngẫu nhiên sau đó cũng cho kết quả không hoàn toàn giống nhau: có nghiên cứu ghi nhận cải thiện ở toán và một số kiểu ra quyết định, nhưng có nghiên cứu không tìm thấy khác biệt rõ ở toán hoặc khả năng tập trung.
Vì thế có thể nói:
Học và chơi cờ là một hoạt động nhận thức có tiềm năng hỗ trợ một số kỹ năng của trẻ.
Nhưng không nên nói:
Chỉ cần cho trẻ chơi cờ thì chắc chắn trẻ sẽ thông minh hơn, học toán tốt hơn hoặc tập trung tốt hơn.
Trong gia đình, một lợi ích rất thực tế khác là trẻ có thêm một hoạt động có luật để chơi cùng bố mẹ hoặc ông bà.
Trẻ có thể bắt đầu từ:
- nhận biết quân;
- xếp bàn;
- nhớ cách đi;
- chờ lượt;
- thử dự đoán nước tiếp theo;
- chơi những ván ngắn.
Nếu gia đình muốn có một bộ để người lớn chơi cùng trẻ, anh/chị có thể xem hướng dẫn chọn bộ cờ tướng để chơi cùng con theo nơi chơi, kích thước và cách cất.
Ở người trung niên và lớn tuổi, các nghiên cứu về trò chơi bàn cờ đang cho thấy những kết quả khá đáng quan tâm.
Một phân tích tổng hợp về trò chơi trên bàn ở người lớn tuổi ghi nhận kết quả tích cực đối với nhận thức tổng thể và chức năng điều hành.
Một tổng quan khác về các trò chơi bàn truyền thống cũng ghi nhận tín hiệu cho thấy chúng có thể hỗ trợ nhận thức và chất lượng cuộc sống ở một số nhóm người lớn tuổi.
Dữ liệu quy mô lớn tại Trung Quốc cũng cho thấy những người trung niên và lớn tuổi tham gia các hoạt động như cờ, mạt chược và trò chơi bài có điểm nhận thức cao hơn nhóm không tham gia.
Tuy nhiên, có hai điều cần hiểu:
Thứ nhất, các nghiên cứu này không chỉ nghiên cứu riêng cờ tướng.
Thứ hai, mối liên hệ tích cực không có nghĩa cờ tướng đã được chứng minh là phương pháp phòng hoặc điều trị suy giảm nhận thức.
Vì vậy cách nói phù hợp là:
Cờ tướng có thể là một trong những hoạt động trí óc và giao tiếp đáng duy trì ở người lớn tuổi vốn yêu thích trò chơi này.
Không nên biến thành:
Chơi cờ tướng phòng Alzheimer, chống mất trí nhớ hoặc chữa suy giảm nhận thức.
Ngoài yếu tố nhận thức, việc có một người chơi cùng, một nhóm bạn cờ hoặc một hoạt động quen thuộc cũng tạo thêm cơ hội giao tiếp và tham gia xã hội.
Khác với nhiều trò chơi một người, cờ tướng thường tạo ra tương tác trực tiếp.
Một bàn cờ có thể có:
- hai người đang chơi;
- người đứng xem;
- người phân tích nước đi;
- người chờ ván tiếp theo;
- bố chơi với con;
- ông chơi với cháu;
- bạn bè gặp nhau ở quán nước hoặc câu lạc bộ.
Vì vậy cờ tướng không chỉ là hoạt động nhận thức.
Nó còn có thể trở thành một điểm chung để mọi người gặp nhau, trò chuyện và duy trì mối quan hệ.
Với nhiều người, chính yếu tố xã hội này mới là lý do họ chơi cờ trong nhiều năm.
Cờ tướng không cần điện thoại, máy tính hay Internet.
Với người vốn thích chơi, một ván cờ có thể là khoảng thời gian:
- ngồi với bạn;
- uống trà;
- tập trung vào một việc;
- tạm rời điện thoại;
- hoặc đơn giản là làm điều mình thích.
Đó là một lợi ích rất thực tế.
Tuy nhiên, mức độ thư giãn phụ thuộc cách chơi.
Nếu quá đặt nặng thắng thua, tranh cãi hoặc cá cược, trải nghiệm có thể hoàn toàn ngược lại.
Vì vậy có thể nói cờ tướng có thể trở thành một thú vui thư giãn, không cần khẳng định nó là phương pháp giảm stress cho tất cả mọi người.
Nếu mục đích chính là chơi nhẹ nhàng sau giờ làm hoặc khi uống trà, anh/chị có thể xem thêm cách chơi cờ tướng để thư giãn
Có thể tóm tắt bằng bốn mức bằng chứng.
Các nghiên cứu hình ảnh não trên kỳ thủ cờ tướng Trung Quốc cho thấy sự tham gia và khác biệt ở những hệ thống liên quan đến:
- chú ý;
- trí nhớ làm việc;
- xử lý thị giác-không gian;
- nhận biết ngữ cảnh;
- kiểm soát nhận thức.
Các nghiên cứu về chuyên gia cũng cho thấy quá trình luyện tập lâu năm gắn với những thay đổi trong cách các vùng não phối hợp khi xử lý nhiệm vụ liên quan đến cờ.
Các phân tích tổng hợp ở cờ vua cho thấy trình độ cờ có tương quan với:
- suy luận;
- trí nhớ ngắn hạn;
- tốc độ xử lý;
- năng lực thị giác-không gian;
- một số năng lực ngôn ngữ và số học.
Tương quan không chứng minh rằng chơi cờ là nguyên nhân duy nhất tạo ra những khác biệt này, nhưng nó cho thấy cờ là một lĩnh vực có yêu cầu nhận thức thực sự cao.
Các nghiên cứu giáo dục và phân tích tổng hợp đã ghi nhận tín hiệu tích cực ở:
- một số kết quả toán học;
- kỹ năng nhận thức;
- một số khía cạnh của ra quyết định.
Nhưng mức hiệu quả thường không lớn và kết quả giữa các nghiên cứu không hoàn toàn nhất quán.
Các tổng quan gần đây cho thấy một số hiệu ứng tích cực ở trí nhớ ngắn hạn, tốc độ xử lý, nhận thức tổng thể và chức năng điều hành.
Tuy vậy, bằng chứng hiện tại vẫn chưa đủ để biến trò chơi bàn cờ thành một “phương pháp điều trị nhận thức” có hiệu quả chắc chắn.
Có thể nói khá rõ rằng chơi cờ tướng:
- sử dụng và rèn khả năng quan sát bàn cờ;
- yêu cầu tập trung trong khi chơi;
- huy động trí nhớ làm việc;
- phát triển khả năng nhận biết các thế cờ quen thuộc theo kinh nghiệm;
- yêu cầu tính toán và lập kế hoạch;
- buộc người chơi điều chỉnh kế hoạch theo phản ứng của đối phương;
- tạo một hoạt động giao tiếp với người khác;
- có thể trở thành một sở thích thư giãn không phụ thuộc màn hình;
- và khi học, luyện tập lâu dài có thể mang lại một số lợi ích nhận thức rộng hơn.
Điều không nên làm là biến những lợi ích này thành lời đảm bảo rằng:
- ai chơi cờ cũng thông minh hơn;
- trẻ chơi cờ chắc chắn học tốt hơn;
- chơi cờ chắc chắn tăng trí nhớ;
- chơi cờ phòng hoặc điều trị sa sút trí tuệ;
- hay người chơi cờ sẽ tự động bình tĩnh và quyết định tốt hơn trong mọi tình huống.
Không cần những lời hứa đó để cờ tướng trở thành một hoạt động có giá trị.
Có thể bắt đầu bằng:
Nếu trong nhà đã có bàn và quân, có thể dùng luôn.
Nếu chỉ thiếu một phần, không cần mua lại cả bộ.
Nếu chưa có bộ cờ và chưa biết nên bắt đầu từ kiểu bàn hay cỡ quân nào, anh/chị có thể xem hướng dẫn chọn bộ cờ tướng phù hợp để bắt đầu chơi tại nhà.
Nghiên cứu cho thấy cờ và các trò chơi bàn chiến lược có nhiều điểm đáng quan tâm về nhận thức.
Nhưng một bộ cờ không cần được biến thành thuốc, phương pháp trị liệu hay công cụ “tăng IQ” để có giá trị.
Nếu người chơi thích:
- suy nghĩ một thế cờ;
- tìm một nước đi hay;
- chơi cùng bạn bè;
- ngồi với bố mẹ, ông bà hoặc con cháu;
- hay đơn giản là dành thời gian cho một sở thích;
thì bản thân những điều đó đã là những giá trị rất thực tế.
NGUỒN THAM KHẢO
Meta-analysis về khả năng chuyển giao của huấn luyện cờ vua sang kỹ năng nhận thức và học tập ở trẻ.
Thử nghiệm ngẫu nhiên thực địa về huấn luyện cờ vua, kết quả học tập và một số đặc điểm ra quyết định.
Nghiên cứu chuyên gia cờ tướng Trung Quốc, chú ý, trí nhớ làm việc, xử lý không gian và kết nối não.
Systematic review và meta-analysis về trò chơi bàn cờ và nhận thức ở người lớn tuổi.
Systematic review/meta-analysis mới về trò chơi bàn cờ và chức năng điều hành qua nhiều lứa tuổi.
Mỹ nghệ Nguyễn Gia – Tinh hoa gỗ Việt, khỏe an mỗi ngày
Thông tin liên hệ:
Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Điện thoại - Zalo: 08.5555.1618
Fanpage: Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Email: dogomynghenguyengia@gmail.com
Cửa hàng (Đỗ được ô tô): Số 1 Ngõ Trạm y tế P. Kiến Hưng - Đa Sỹ - Kiến Hưng - Hà Đông - Hà Nội
Xưởng s/x 1: Tân Dân - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 2: Chuyên Mỹ - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 3: Hương Mạc - Từ Sơn- Bắc Ninh
Xưởng s/x 4: Nhị khê - Thường Tín - Hà Nội
Xưởng s/x 5: Dư Dụ - Thanh Oai - Hà Nội
Cờ tướng có 32 quân, mỗi bên 16 quân. Bài viết hướng dẫn cách xếp cờ tướng chuẩn từ hàng Xe – Mã – Tượng – Sĩ – Tướng đến vị trí Pháo, Tốt và những lỗi người mới thường gặp.
Mới nhận bàn, quân hoặc bộ cờ tướng? Xem cách bảo quản, dùng bền hơn, chọn thêm bàn/quân phù hợp và biến bộ cờ thành món đồ ý nghĩa hơn.
Gợi ý chọn và bảo quản bộ cờ tướng cho quán nước, quán trà, quán cafe, câu lạc bộ để dùng bền, dễ lau, dễ cất, ít thất lạc và phù hợp chi phí.
Đã có bàn cờ tướng hoặc quân cờ tướng ở nhà? Xem cách chọn phần còn lại cho cân kích thước, dễ chơi, dễ nhìn và phù hợp nhu cầu sử dụng.
Đã mua bộ cờ tướng để tặng bố, ông hoặc người thân? Xem cách trao quà tự nhiên, ý nghĩa hơn và giúp người nhận dễ bày ra sử dụng thường xuyên.
Hướng dẫn cách bảo quản bàn cờ tướng, quân cờ gỗ, quân melamine, bàn gỗ, bàn gấp và bàn vải để bộ cờ dùng bền, ít xước, ít ẩm và dễ chơi hơn.
Quân Tướng trong cờ tướng đi như thế nào, vì sao quan trọng nhất và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của trách nhiệm, áp lực và sự điềm tĩnh.
Quân Sỹ trong cờ tướng đi như thế nào, có vai trò gì và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự bảo vệ, ở lại và hy sinh thầm lặng.
Quân Tượng trong cờ tướng đi như thế nào, có vai trò gì và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự điềm tĩnh, giới hạn và bình yên.
Quân Xe trong cờ tướng đi như thế nào, vì sao được xem là quân mạnh và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự mạnh mẽ, thẳng thắn và gánh vác.
Tìm kiếm
