Quân Tốt trong cờ tướng có cách đi khá dễ nhớ:
- mỗi bên có 5 quân Tốt;
- trước khi qua sông, Tốt chỉ được tiến một điểm;
- sau khi qua sông, Tốt được tiến hoặc đi ngang một điểm;
- Tốt không được đi lùi;
- khi ăn quân, Tốt ăn theo chính những hướng mà nó được phép đi;
- tới hàng cuối bàn, Tốt không được phong thành quân khác.
Đó là phần luật chơi.
Còn những câu chuyện như “chỉ tiến không lùi”, “một Tốt gặp thời cũng làm nên việc” hay hình ảnh của người bình thường bền bỉ đi từng bước là những cách con người liên tưởng từ đặc điểm của quân cờ.
Hai phần này nên được phân biệt rõ.
Mỗi bên cờ tướng có 5 quân Tốt, tức toàn bộ bàn có 10 quân Tốt.
Ở thế xuất phát, năm Tốt đứng thành một hàng phía trước sông, trên các đường dọc 1 – 3 – 5 – 7 – 9.
Một số bộ quân dùng hai chữ khác nhau cho hai bên:
- một bên có chữ 兵;
- bên còn lại có chữ 卒.
Trong cách gọi thông thường bằng tiếng Việt, cả hai vẫn có thể được gọi chung là Tốt; đôi khi anh/chị cũng gặp cách gọi Binh.
Nếu chưa quen vị trí của Tốt cùng các quân Xe, Mã, Pháo, Tượng, Sĩ và Tướng, xem Cách xếp cờ tướng chuẩn và tên 32 quân cho người mới.
Trước khi qua sông, Tốt chỉ có một cách đi:
tiến thẳng về phía đối phương một giao điểm.
Tốt lúc này:
- không được đi ngang;
- không được đi lùi;
- không được đi chéo;
- mỗi nước chỉ đi một giao điểm.
Khác với Tốt trong cờ vua, Tốt cờ tướng cũng không có nước đi hai bước ở lần đầu.
Đây là lý do người mới thường thấy cách đi của Tốt khá dễ nhớ.
Sau khi vượt qua sông sang phần bàn của đối phương, Tốt có thêm khả năng đi ngang.
Mỗi nước, Tốt được chọn một trong ba hướng nếu giao điểm đó hợp lệ:
- tiến một điểm;
- ngang trái một điểm;
- ngang phải một điểm.
Tốt vẫn không được đi lùi.
Có thể nhớ nhanh:
|
Trạng thái |
Tiến |
Ngang |
Lùi |
|
Chưa qua sông |
Có |
Không |
Không |
|
Đã qua sông |
Có |
Có |
Không |
Qua sông vì vậy làm tăng số hướng mà Tốt có thể kiểm soát.
Nhưng không nên hiểu thành cứ qua sông là Tốt tự động trở thành quân mạnh. Giá trị thực tế còn phụ thuộc vào vị trí, các quân xung quanh và toàn bộ thế cờ.
Tốt ăn quân theo đúng cách nó di chuyển.
Trước khi qua sông:
- Tốt có thể ăn quân đối phương nằm ngay một giao điểm phía trước.
Sau khi qua sông:
- có thể ăn quân ở một điểm phía trước;
- hoặc một điểm ngang bên trái;
- hoặc một điểm ngang bên phải.
Tốt không ăn chéo như Tốt trong cờ vua.
Đây là một trong những điểm người đã quen cờ vua dễ nhầm khi mới chuyển sang cờ tướng.
Không.
Dù chưa qua sông hay đã qua sông, Tốt đều không được đi lùi về phía phần sân của mình.
Đây là đặc điểm rất dễ nhớ của quân Tốt và cũng là nguồn gốc của nhiều liên tưởng đời sống về hình ảnh “chỉ tiến mà không lùi”.
Tuy nhiên, đó là liên tưởng từ luật chơi.
Bản thân luật cờ chỉ quy định hướng di chuyển; không quy định quân Tốt tượng trưng cho một triết lý sống cụ thể.
Tốt cờ tướng không được phong cấp khi tới hàng cuối của đối phương.
Điểm này khác cờ vua.
Khi Tốt đã ở hàng cuối, nó không thể tiến thêm vì phía trước đã hết bàn.
Nếu có nước hợp lệ, quân này chỉ còn có thể đi ngang sang trái hoặc phải.
Vì vậy, đưa Tốt càng sâu sang phần sân đối phương không có nghĩa nó sẽ biến thành Xe, Pháo, Mã hoặc một quân khác.
Nói chính xác hơn là:
Tốt có thêm khả năng di chuyển sau khi qua sông.
Trước sông, nó chỉ kiểm soát giao điểm ngay phía trước.
Sau sông, nó có thể kiểm soát thêm hai điểm ngang.
Trong một thế cờ cụ thể, điều này có thể giúp Tốt:
- tham gia tấn công;
- khống chế một số giao điểm;
- hỗ trợ quân khác;
- gây khó khăn cho việc di chuyển của quân đối phương;
- tạo áp lực khi tiến sâu về phía cung Tướng.
Nhưng không có quy luật rằng một Tốt qua sông lúc nào cũng có giá trị lớn.
Một Tốt đứng sai vị trí hoặc tiến lên không đúng thời điểm vẫn có thể không tạo được tác dụng đáng kể.
Tốt có khả năng di chuyển hạn chế hơn nhiều quân khác, đặc biệt khi chưa qua sông.
Nhưng gọi Tốt là “quân yếu nhất” dễ khiến người mới hiểu rằng quân này không quan trọng.
Trong cờ tướng, giá trị của một quân phụ thuộc rất nhiều vào:
- vị trí;
- thời điểm;
- thế công hay thủ;
- khả năng phối hợp với các quân khác.
Xe có phạm vi di chuyển lớn hơn Tốt rất nhiều.
Nhưng điều đó không có nghĩa một quân Xe ở vị trí bất lợi luôn hữu ích hơn một Tốt đang đứng ở đúng điểm cần thiết.
Vì vậy nên hiểu:
Tốt có cách đi hạn chế, chứ không phải Tốt luôn vô dụng hoặc có thể bỏ đi mà không cần cân nhắc.
Một quân Tốt đứng gần khu vực của đối phương có thể kiểm soát những giao điểm mà Tướng hoặc các quân phòng thủ cần sử dụng.
Khi phối hợp với Xe, Pháo, Mã hoặc một Tốt khác, nó cũng có thể trở thành một phần của thế tấn công.
Điểm đáng chú ý ở đây không phải Tốt bỗng trở thành quân mạnh nhất.
Mà là:
giá trị của quân cờ thay đổi theo vị trí và thế trận.
Một quân có phạm vi đi nhỏ vẫn có thể có tác dụng lớn khi đứng đúng chỗ.
Đây cũng là nền tảng khiến hình ảnh quân Tốt được sử dụng rất nhiều trong cách nói và văn học.
“Lạc nước, hai xe đành bỏ phí – Gặp thời, một tốt cũng thành công” nghĩa là gì?
Trong bài “Học đánh cờ” thuộc Nhật ký trong tù, Hồ Chí Minh có hai câu:
“Lạc nước, hai xe đành bỏ phí
Gặp thời, một tốt cũng thành công”.
Hai câu thơ sử dụng hình ảnh bàn cờ để nói tới thời, thế và cách sử dụng lực.
Một quân mạnh như Xe nhưng đặt vào tình thế bất lợi vẫn có thể không phát huy được giá trị.
Ngược lại, một quân nhỏ như Tốt nếu ở đúng thế và đúng thời điểm vẫn có thể tham gia tạo nên kết quả quan trọng.
Không nên hiểu câu thơ theo nghĩa:
một quân Tốt lúc nào cũng có thể thắng cả ván cờ.
Giá trị của hình ảnh nằm ở sự tương phản giữa lực lớn nhưng sai thế và lực nhỏ nhưng gặp đúng thời.
Trong luật cờ, Tốt không mang sẵn một ý nghĩa về cuộc đời.
Nhưng đặc điểm của nó rất dễ khiến con người liên tưởng:
- xuất phát với khả năng đi hạn chế;
- mỗi lần chỉ tiến một bước;
- không được quay lại;
- qua một ranh giới mới có thêm lựa chọn;
- một quân nhỏ vẫn có thể trở nên đáng chú ý nếu tới đúng vị trí.
Từ đó, quân Tốt thường gợi tới hình ảnh của những người bình thường:
không có lợi thế quá lớn;
không đi nhanh;
nhưng vẫn từng bước tiến về phía trước.
Đây là cách diễn giải văn hóa và đời sống, không phải một quy tắc của cờ tướng.
Có những giai đoạn trong cuộc sống, một người cảm thấy mình khó quay lại như trước.
Phía sau có thể là:
- công việc đã nhận;
- gia đình cần chăm lo;
- con cái;
- những quyết định đã đưa ra;
- hoặc những trách nhiệm ngày càng nhiều.
Hình ảnh quân Tốt đi từng bước và không được đi lùi vì vậy rất dễ tạo cảm giác gần gũi.
Nhưng không nên biến nó thành một lời khuyên rằng:
đã đi thì lúc nào cũng phải cố tiến bằng mọi giá.
Ngoài bàn cờ, con người vẫn có thể dừng lại, thay đổi hướng đi hoặc lựa chọn lại.
Giá trị của hình ảnh quân Tốt nằm ở sự gợi suy nghĩ, không phải ở việc áp luật cờ vào cuộc sống.
Trước sông, Tốt chỉ được tiến thẳng.
Sau sông, nó được thêm hai hướng ngang.
Từ đặc điểm này có thể liên tưởng rằng khi đi qua một giai đoạn mới, con người đôi khi cũng có thêm kinh nghiệm và thêm lựa chọn.
Nhưng đây vẫn chỉ là một cách nhìn.
Trong luật cờ, “qua sông” đơn giản là mốc làm thay đổi khả năng di chuyển của Tốt.
Luật không quy định đây là biểu tượng của trưởng thành, thành công hay thay đổi cuộc đời.
Việc phân biệt hai lớp nghĩa giúp câu chuyện về quân Tốt thú vị mà vẫn chính xác.
Có lẽ đây là liên tưởng đáng giữ nhất từ quân Tốt.
Không phải vì Tốt luôn thắng.
Cũng không phải vì người bền bỉ chắc chắn sẽ thành công.
Mà bởi trên bàn cờ, giá trị không chỉ đến từ việc một quân đi được xa đến đâu.
Vị trí, thời điểm và sự phối hợp cũng quan trọng.
Ngoài đời, những bước nhỏ cũng vậy.
Một việc nhỏ làm đúng lúc có thể có giá trị.
Một kỹ năng tích lũy lâu ngày có thể tới lúc trở nên hữu ích.
Một người không nổi bật nhất vẫn có thể đóng vai trò rất quan trọng trong gia đình, công việc hoặc một tập thể.
Đó là một liên tưởng hợp lý từ quân Tốt, miễn là không biến nó thành một quy luật tuyệt đối về thành công.
Cần tách hai việc.
Mỗi quân có:
- cách đi;
- phạm vi hoạt động;
- quy tắc bắt quân;
- vai trò trong từng thế trận.
Đây là những điều có thể kiểm tra bằng luật cờ.
Người chơi, người viết hoặc người quan sát có thể từ đặc điểm từng quân mà liên tưởng:
- Xe với khả năng hoạt động rộng;
- Sĩ với khu vực bảo vệ Tướng;
- Tốt với từng bước tiến và việc không được đi lùi.
Những cách hiểu này có thể làm cờ tướng thú vị hơn về mặt văn hóa.
Nhưng chúng không phải “ý nghĩa chính thức” được luật cờ quy định.
Mỗi bên có 5 Tốt. Tổng cộng hai bên có 10 quân.
Mỗi nước tiến thẳng một giao điểm. Không được đi ngang hoặc đi lùi.
Sau khi qua sông, Tốt được tiến một điểm hoặc đi ngang một điểm sang trái hay phải. Vẫn không được đi lùi.
Không. Tốt ăn theo chính hướng mà nó được phép di chuyển.
Không.
Không. Tốt cờ tướng không phong cấp thành quân khác.
Khi đã tới hàng cuối, vì không còn điểm nào phía trước bàn cờ nên Tốt chỉ có thể đi ngang nếu có nước hợp lệ.
Không phải hai loại quân có cách đi khác nhau.
Một số bộ dùng chữ 兵 ở một bên và 卒 ở bên còn lại. Trong tiếng Việt thường có thể gọi chung loại quân này là Tốt; cách gọi Binh cũng được sử dụng.
Không. Qua sông giúp Tốt có thêm khả năng đi ngang, nhưng giá trị của nó vẫn phụ thuộc vào vị trí và thế cờ.
Nếu chỉ cần nhớ luật cơ bản của quân Tốt, anh/chị có thể nhớ bốn điều:
Phần đó là luật cờ.
Còn hình ảnh một quân nhỏ đi từng bước, không quay lại và đôi khi trở nên quan trọng khi gặp đúng thế là phần khiến Tốt có thêm chiều sâu trong cách con người nhìn về cờ tướng.
Có thể liên tưởng Tốt với sự bền bỉ, trách nhiệm hoặc những bước tiến nhỏ.
Nhưng nên hiểu đó là một cách đọc văn hóa và đời sống, không phải chân lý được gắn cố định cho quân Tốt.
Nếu anh/chị đang học cờ từ đầu và muốn biết Tốt đứng ở đâu cùng 31 quân còn lại, xem Cách xếp cờ tướng chuẩn.
Nếu sau khi tìm hiểu luật anh/chị muốn bắt đầu chơi bằng một bộ cờ thật nhưng chưa biết nên chọn bàn và quân thế nào, xem Người mới chơi cờ tướng nên chọn bộ nào để dùng lâu?
Mỹ nghệ Nguyễn Gia – Tinh hoa gỗ Việt, khỏe an mỗi ngày
Thông tin liên hệ:
Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Điện thoại - Zalo: 08.5555.1618
Fanpage: Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Email: dogomynghenguyengia@gmail.com
Cửa hàng (Đỗ được ô tô): Số 1 Ngõ Trạm y tế P. Kiến Hưng - Đa Sỹ - Kiến Hưng - Hà Đông - Hà Nội
Xưởng s/x 1: Tân Dân - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 2: Chuyên Mỹ - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 3: Hương Mạc - Từ Sơn- Bắc Ninh
Xưởng s/x 4: Nhị khê - Thường Tín - Hà Nội
Xưởng s/x 5: Dư Dụ - Thanh Oai - Hà Nội
Cờ tướng có 32 quân, mỗi bên 16 quân. Bài viết hướng dẫn cách xếp cờ tướng chuẩn từ hàng Xe – Mã – Tượng – Sĩ – Tướng đến vị trí Pháo, Tốt và những lỗi người mới thường gặp.
Mới nhận bàn, quân hoặc bộ cờ tướng? Xem cách bảo quản, dùng bền hơn, chọn thêm bàn/quân phù hợp và biến bộ cờ thành món đồ ý nghĩa hơn.
Gợi ý chọn và bảo quản bộ cờ tướng cho quán nước, quán trà, quán cafe, câu lạc bộ để dùng bền, dễ lau, dễ cất, ít thất lạc và phù hợp chi phí.
Đã có bàn cờ tướng hoặc quân cờ tướng ở nhà? Xem cách chọn phần còn lại cho cân kích thước, dễ chơi, dễ nhìn và phù hợp nhu cầu sử dụng.
Đã mua bộ cờ tướng để tặng bố, ông hoặc người thân? Xem cách trao quà tự nhiên, ý nghĩa hơn và giúp người nhận dễ bày ra sử dụng thường xuyên.
Hướng dẫn cách bảo quản bàn cờ tướng, quân cờ gỗ, quân melamine, bàn gỗ, bàn gấp và bàn vải để bộ cờ dùng bền, ít xước, ít ẩm và dễ chơi hơn.
Quân Tướng trong cờ tướng đi như thế nào, vì sao quan trọng nhất và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của trách nhiệm, áp lực và sự điềm tĩnh.
Quân Sỹ trong cờ tướng đi như thế nào, có vai trò gì và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự bảo vệ, ở lại và hy sinh thầm lặng.
Quân Tượng trong cờ tướng đi như thế nào, có vai trò gì và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự điềm tĩnh, giới hạn và bình yên.
Quân Xe trong cờ tướng đi như thế nào, vì sao được xem là quân mạnh và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự mạnh mẽ, thẳng thắn và gánh vác.
Tìm kiếm
