Câu trả lời ngắn gọn
Cờ tướng hiện đại được hình thành và phát triển tại Trung Quốc, nhưng nguồn gốc xa hơn của trò chơi chưa có một kết luận được tất cả các nhà nghiên cứu đồng thuận.
Nhiều nhà nghiên cứu xếp cờ tướng, cờ vua, Shogi và một số trò chơi châu Á khác vào cùng một họ trò chơi cờ cổ, thường được liên hệ với Chaturanga của Ấn Độ. Tuy nhiên, cũng có giả thuyết cho rằng Xiangqi phát triển từ các trò chơi bàn cờ và truyền thống quân sự bản địa của Trung Quốc.
Vì vậy, không nên trả lời đơn giản rằng:
“Cờ tướng do một người cụ thể phát minh”
hoặc
“Cờ tướng được mang nguyên vẹn từ Ấn Độ sang Trung Quốc.”
Cách hiểu phù hợp hơn là:
Cờ tướng ngày nay là kết quả của một quá trình biến đổi lâu dài. Trò chơi có thể chịu ảnh hưởng từ họ trò chơi cờ cổ rộng hơn, nhưng những đặc điểm đặc trưng của Xiangqi đã được phát triển và định hình tại Trung Quốc.
Nguồn gốc chính xác, thời điểm ra đời và người phát minh Xiangqi vẫn là chủ đề còn tranh luận.
Khi tìm hiểu lịch sử cờ tướng, ba vấn đề thường bị trộn lẫn với nhau.
Đây là câu hỏi về trò chơi cổ nào đã tạo nền tảng cho cờ vua, cờ tướng, Shogi và những biến thể liên quan.
Chaturanga của Ấn Độ thường được xem là một ứng viên quan trọng.
Một số văn bản Trung Quốc từ rất sớm đã nhắc tới những tên gọi gần giống “Xiangqi”. Tuy nhiên, không phải trò chơi nào mang tên đó cũng có bàn, quân và luật giống cờ tướng hiện nay.
Tên giống nhau không đủ để chứng minh đó là cùng một trò chơi.
Đây là trò chơi có:
Hai bên đỏ và đen.
Bàn gồm chín đường dọc và mười đường ngang.
Quân đặt tại giao điểm.
Hai khu vực cung.
Một dòng sông ở giữa.
Quân Pháo ăn qua một quân làm ngòi.
Tướng không được nhìn thẳng nhau.
Phiên bản này là kết quả của một giai đoạn phát triển lâu dài tại Trung Quốc, chứ không xuất hiện đầy đủ ngay từ lần đầu tên “Xiangqi” được ghi chép.
Chaturanga là một trò chơi chiến thuật cổ xuất hiện tại Ấn Độ, thường được xác định vào khoảng thế kỷ VI–VII.
Tên gọi Chaturanga có liên hệ với bốn thành phần của một đạo quân cổ:
Bộ binh.
Kỵ binh.
Tượng binh.
Chiến xa.
Nhiều nhà nghiên cứu lịch sử cờ xem Chaturanga là một tổ tiên quan trọng của họ trò chơi cờ, trong đó có cờ vua phương Tây và nhiều biến thể tại châu Á.
Không nên hiểu theo cách đơn giản như vậy.
Với cờ vua phương Tây, tuyến phát triển từ Chaturanga sang Chatrang tại Ba Tư, Shatranj trong thế giới Hồi giáo rồi tới châu Âu được nghiên cứu khá rõ.
Đối với Xiangqi, quá trình phức tạp hơn. Ngay cả khi chấp nhận giả thuyết có liên hệ với Chaturanga, trò chơi vẫn phải trải qua quá trình tiếp nhận, biến đổi và kết hợp với truyền thống chơi cờ tại Trung Quốc.
Những đặc điểm như:
Sông.
Cung.
Quân Pháo.
Luật hai Tướng không nhìn thẳng.
Quân đặt trên giao điểm.
không thể được giải thích chỉ bằng việc sao chép nguyên dạng Chaturanga.
Vì vậy, có thể nói hai trò thuộc cùng một họ trò chơi hoặc có tổ tiên xa liên quan, nhưng không nên hiểu rằng Chaturanga được mang sang Trung Quốc rồi lập tức trở thành cờ tướng.
Người muốn tìm hiểu riêng tuyến lịch sử của cờ vua có thể xem bài cờ vua bắt nguồn từ đâu.
Bên cạnh giả thuyết Chaturanga, một số nhà nghiên cứu và tác giả Trung Quốc cho rằng cờ tướng có nguồn gốc bản địa.
Lập luận thường dựa vào:
Các trò chơi bàn cờ đã tồn tại tại Trung Quốc từ sớm.
Những văn bản cổ nhắc đến từ “Xiangqi”.
Mối liên hệ giữa cách bố trí quân và tư duy quân sự cổ đại.
Các truyền thuyết gắn trò chơi với thời Chiến Quốc hoặc cuộc chiến Hán – Sở.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ những tài liệu sớm thường không mô tả đầy đủ luật chơi.
Một trò chơi được gọi là Xiangqi trong văn bản cổ có thể:
Dùng bàn khác.
Dùng quân khác.
Có ý nghĩa thiên văn hoặc nghi lễ.
Không có sông, cung hay Pháo.
Không phải tổ tiên trực tiếp của Xiangqi hiện đại.
Do đó, các tài liệu cổ chứng minh rằng Trung Quốc có truyền thống trò chơi bàn cờ lâu đời, nhưng chưa đủ để xác nhận mọi trò mang tên Xiangqi đều chính là cờ tướng ngày nay.
Một truyền thuyết phổ biến kể rằng Hàn Tín đã sáng tạo cờ tướng trong thời kỳ Hán – Sở, khoảng cuối thế kỷ III trước Công nguyên.
Câu chuyện này thường được liên hệ với:
Hai bên Sở và Hán.
Dòng chữ “Sở Hà – Hán Giới” trên bàn cờ.
Hình ảnh hai đạo quân đối đầu.
Việc mô phỏng chiến trường trên bàn.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là truyền thuyết hoặc giả thuyết, chưa phải một sự kiện lịch sử đã được chứng minh.
Không có tư liệu đương thời đủ rõ để xác nhận Hàn Tín:
Thiết kế bàn cờ.
Đặt ra toàn bộ quân.
Xây dựng luật chơi hiện đại.
Trực tiếp phát minh Xiangqi.
Một số tác giả hiện đại bảo vệ giả thuyết Hàn Tín, nhưng lập luận này cũng đã bị các nhà nghiên cứu khác phản biện.
Vì vậy, khi kể câu chuyện Hàn Tín, nên giới thiệu đúng là:
Một truyền thuyết nổi tiếng về nguồn gốc cờ tướng, không phải kết luận lịch sử chắc chắn.
Do nguồn tư liệu không hoàn chỉnh, các mốc dưới đây nên được hiểu là quá trình phát triển, không phải ngày sinh chính xác của trò chơi.
Trung Quốc đã có nhiều loại trò chơi bàn cờ và một số văn bản nhắc tới những tên như Xiangqi hoặc Xiangxi.
Tuy nhiên, luật chơi không được ghi rõ hoặc khác xa cờ tướng hiện đại. Vì thế, chưa thể khẳng định những trò chơi này là cùng một Xiangqi mà chúng ta chơi ngày nay.
Một trò mang tên Xiangxi từng được mô tả theo hướng thiên văn, với quân tượng trưng cho các thiên thể.
Hình thức này khác rõ cờ tướng hiện đại, cho thấy cùng một tên gọi có thể từng được dùng cho nhiều trò chơi khác nhau.
Một trong những tư liệu thường được nhắc tới là câu chuyện Cén Shùn trong tác phẩm Xuanguai lu.
Tư liệu này mô tả một trò chơi quân sự có nhiều đặc điểm gần với họ trò chơi cờ hơn các ghi chép trước đó. Tuy nhiên, luật vẫn chưa hoàn toàn giống Xiangqi hiện đại.
Thời Đường thường được xem là một giai đoạn quan trọng trong quá trình hình thành trò chơi.
Trong giai đoạn nhà Tống, các ghi chép, hình thức bàn và luật chơi trở nên gần hơn với cờ tướng ngày nay.
Đến khoảng thời Nam Tống, Xiangqi được cho là đã có nhiều thành phần quen thuộc:
Hai bên quân đối đầu.
Bàn có khu vực sông.
Hệ thống quân mang tính quân sự.
Các quy tắc gần với lối chơi hiện đại.
Nhiều tài liệu phổ thông và nghiên cứu lịch sử xem thời Đường – Tống là giai đoạn Xiangqi chuyển từ các hình thức sớm sang trò chơi gần với phiên bản hiện nay.
Cờ tướng tiếp tục phổ biến, đồng thời xuất hiện nhiều:
Kỳ phổ.
Thế cờ.
Cách phân tích khai cuộc.
Trường phái chơi.
Hoạt động giao lưu.
Luật chơi cốt lõi ngày càng ổn định và trò chơi trở thành một phần quen thuộc của đời sống văn hóa.
Ngày nay, Xiangqi được chơi:
Trong gia đình.
Tại quán nước, công viên.
Trong câu lạc bộ.
Ở các giải thi đấu.
Trên ứng dụng và nền tảng trực tuyến.
Hình thức bàn và quân có thể thay đổi về chất liệu, nhưng các quy tắc cốt lõi vẫn giữ những nét đã được định hình qua lịch sử lâu dài.
Cờ tướng không chỉ là cờ vua đổi tên quân. Trò chơi có một cấu trúc riêng.
Cờ tướng dùng hệ thống chín đường dọc và mười đường ngang. Các quân đứng tại giao điểm của đường kẻ, không đặt giữa ô như cờ vua.
Khoảng trống giữa hai bên thường được gọi là sông.
Sông ảnh hưởng trực tiếp tới cách đi của một số quân:
Tượng không được qua sông.
Tốt thay đổi khả năng di chuyển sau khi qua sông.
Tướng và Sĩ hoạt động trong phạm vi cung gồm chín điểm.
Điều này tạo ra cấu trúc phòng thủ khác hẳn cờ vua.
Pháo đi như Xe khi không ăn quân, nhưng khi ăn phải nhảy qua đúng một quân làm ngòi.
Đây là một trong những nét riêng nổi bật nhất của cờ tướng.
Nếu không có quân cản trên cùng một đường dọc, hai Tướng không được đối mặt trực tiếp.
Luật này ảnh hưởng lớn tới:
Cách phòng thủ.
Cách mở đường.
Các thế chiếu.
Khả năng dùng Tướng tham gia cuối ván.
Tượng không qua sông, còn Sĩ chỉ hoạt động trong cung. Vì vậy, hai bên có cấu trúc phòng thủ gắn chặt với địa bàn của mình.
Những đặc điểm này cho thấy Xiangqi đã có một quá trình phát triển riêng, thay vì chỉ là bản sao của một trò chơi khác.
Tên tiếng Trung của cờ tướng là:
象棋 – Xiàngqí
“Qí” có nghĩa là gì?
Chữ 棋 – qí được dùng với nghĩa cờ, quân cờ hoặc trò chơi bàn cờ.
Vì vậy, cách giải thích cũ rằng:
“Qi có nghĩa là chiến binh”
là không đúng.
Chữ 象 – xiàng có thể được hiểu theo nhiều nghĩa, trong đó có:
Voi.
Hình tượng.
Hình ảnh.
Biểu trưng.
Do đó, Xiangqi thường được dịch sang tiếng Anh là:
Chinese chess.
Elephant chess.
Elephant game.
Tuy nhiên, lý do lịch sử chính xác khiến trò chơi mang tên “Xiangqi” vẫn có nhiều cách giải thích.
Một cách hiểu cho rằng tên liên quan đến quân Tượng hoặc voi trong họ trò chơi cờ cổ. Một cách khác cho rằng “xiang” mang nghĩa hình tượng, mô phỏng các lực lượng trên chiến trường.
Vì bằng chứng chưa thống nhất, không nên khẳng định duy nhất một cách giải nghĩa là chắc chắn đúng.
Trong tiếng Việt, trò chơi được gọi là cờ tướng, nhấn vào quân Tướng — mục tiêu trung tâm của ván cờ.
Mỗi bên có:
Tướng hoặc Soái.
Sĩ.
Tượng.
Xe.
Pháo.
Mã.
Tốt hoặc Binh.
Ván cờ kết thúc khi một bên chiếu bí Tướng đối phương hoặc đạt một kết quả theo luật chơi.
Tên gọi “cờ tướng” giúp phân biệt với:
Cờ vua.
Cờ vây.
Các trò chơi cờ khác.
Tuy nhiên, hiện chưa nên khẳng định chắc chắn tên tiếng Việt xuất hiện lần đầu vào thời điểm nào hoặc là bản dịch trực tiếp từ một từ duy nhất trong tiếng Trung.
Người muốn tìm hiểu vai trò trung tâm của quân này có thể xem bài quân Tướng trong cờ tướng.
Cờ tướng và cờ vua có nhiều điểm khiến người ta liên hệ chúng với nhau:
Đều là trò chơi chiến thuật dành cho hai người.
Mỗi bên có một quân trung tâm phải bảo vệ.
Có các quân mang hình ảnh quân đội.
Mục tiêu liên quan tới việc chiếu bí quân chủ lực.
Đều được xếp vào họ trò chơi cờ cổ.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng hai trò có thể có một tổ tiên xa liên quan đến Chaturanga.
Tuy nhiên, quá trình phát triển của chúng rất khác nhau.
Tuyến phát triển thường được mô tả:
Ấn Độ → Ba Tư → thế giới Hồi giáo → châu Âu.
Trong quá trình đó, luật chơi tiếp tục thay đổi trước khi hình thành cờ vua hiện đại.
Xiangqi được biến đổi sâu tại Trung Quốc và hình thành những đặc điểm riêng như:
Sông.
Cung.
Pháo.
Quân trên giao điểm.
Luật hai Tướng không đối mặt.
Do đó:
Cờ tướng và cờ vua có thể là những nhánh liên quan trong một họ trò chơi rộng hơn, nhưng không phải hai tên gọi của cùng một trò chơi.
Hiện không có một mốc duy nhất được xác nhận rộng rãi để nói chính xác cờ tướng vào Việt Nam trong năm nào hoặc do ai mang tới.
Có thể nhận thấy trò chơi được phổ biến thông qua quá trình giao lưu văn hóa lâu dài giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Theo thời gian, cờ tướng trở thành hình ảnh quen thuộc trong đời sống Việt Nam:
Tại gia đình.
Quán nước.
Lễ hội.
Đình làng.
Công viên.
Câu lạc bộ.
Giải phong trào.
Người Việt cũng hình thành cách gọi, cách bình luận và không khí chơi mang dấu ấn riêng.
Vì thiếu một tư liệu xác nhận mốc du nhập duy nhất, nên tránh viết:
Cờ tướng vào Việt Nam đúng ở một triều đại cụ thể.
Một nhân vật duy nhất đã truyền trò chơi vào Việt Nam.
Trò chơi xuất hiện tại Việt Nam ngay sau khi được tạo ra tại Trung Quốc.
Hiểu lầm 1: Hàn Tín chắc chắn phát minh ra cờ tướng
Đây là truyền thuyết nổi tiếng nhưng chưa có đủ chứng cứ lịch sử.
Có thể kể câu chuyện Hàn Tín như một phần văn hóa dân gian, nhưng cần ghi rõ đó không phải kết luận được xác nhận.
Hiểu lầm 2: Cờ tướng hiện đại đã có nguyên vẹn từ hơn 2.000 năm trước
Những trò chơi bàn cờ hoặc tên gọi liên quan có thể xuất hiện rất sớm.
Tuy nhiên, bàn có sông, cung, Pháo và hệ luật gần như ngày nay là kết quả của nhiều thế kỷ phát triển.
Hiểu lầm 3: Chaturanga được mang nguyên vẹn sang Trung Quốc
Ngay cả khi Xiangqi có liên hệ với Chaturanga, trò chơi đã thay đổi sâu trong môi trường văn hóa Trung Quốc.
Không có một tuyến biến đổi đơn giản trong đó toàn bộ luật được giữ nguyên.
Hiểu lầm 4: “Xiangqi” nghĩa là “Tượng và chiến binh”
“Qí” có nghĩa là cờ hoặc trò chơi bàn cờ, không có nghĩa là chiến binh.
Còn “xiàng” có nhiều cách hiểu và nguồn gốc tên gọi vẫn được thảo luận.
Hiểu lầm 5: Cờ tướng và cờ vua là cùng một trò
Hai trò có thể có liên hệ lịch sử xa, nhưng bàn, quân và luật hiện đại khác nhau rõ rệt.
Sau khi loại bỏ những lời khẳng định quá đơn giản, có thể tóm tắt như sau:
Không xác định được một người duy nhất chắc chắn đã phát minh cờ tướng.
Tên Xiangqi từng xuất hiện trong các văn bản cổ, nhưng không phải mọi trò mang tên đó đều giống cờ tướng hiện đại.
Chaturanga là một tổ tiên quan trọng thường được nhắc tới khi nghiên cứu họ trò chơi cờ.
Mối liên hệ trực tiếp giữa Chaturanga và Xiangqi vẫn còn được thảo luận.
Xiangqi trải qua quá trình phát triển riêng tại Trung Quốc.
Thời Đường – Tống là giai đoạn quan trọng trong quá trình định hình trò chơi.
Phiên bản cờ tướng hiện đại có những đặc điểm riêng như sông, cung, Pháo và luật Tướng đối mặt.
Truyền thuyết Hàn Tín chưa thể được xem là bằng chứng lịch sử.
Không có mốc chắc chắn duy nhất về thời điểm cờ tướng du nhập vào Việt Nam.
Cờ tướng bắt nguồn từ nước nào?
Phiên bản cờ tướng hiện đại được hình thành và phát triển tại Trung Quốc. Tuy nhiên, nguồn gốc xa hơn của trò chơi còn tranh luận; nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Xiangqi có liên hệ với họ trò chơi phát triển từ Chaturanga của Ấn Độ.
Cờ tướng xuất hiện từ khi nào?
Không có ngày ra đời chính xác. Những tên gọi và trò chơi liên quan xuất hiện từ rất sớm, nhưng Xiangqi gần với hình thức hiện đại được cho là phát triển rõ hơn trong thời Đường – Tống.
Ai là người phát minh ra cờ tướng?
Chưa xác định được một cá nhân duy nhất có đủ bằng chứng lịch sử để được công nhận là người phát minh.
Hàn Tín có phải người tạo ra cờ tướng không?
Đây là một truyền thuyết hoặc giả thuyết nổi tiếng. Hiện chưa có đủ chứng cứ để khẳng định Hàn Tín là người sáng tạo toàn bộ bàn, quân và luật cờ tướng.
Cờ tướng có nguồn gốc từ Chaturanga không?
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Xiangqi thuộc cùng họ trò chơi với Chaturanga. Tuy nhiên, quá trình hình thành cờ tướng phức tạp và còn có các giả thuyết về nguồn gốc bản địa Trung Quốc.
Chaturanga viết thế nào cho đúng?
Cách viết phổ biến là Chaturanga, không phải “Saturanga”.
Xiangqi có nghĩa là gì?
“Qí” có nghĩa là cờ hoặc trò chơi bàn cờ. “Xiàng” có thể mang nghĩa voi, hình tượng hoặc biểu tượng tùy cách giải thích. Tên gọi thường được dịch là Chinese chess hoặc Elephant chess.
Cờ tướng và cờ vua có chung nguồn gốc không?
Hai trò có thể thuộc cùng một họ trò chơi cờ cổ và có tổ tiên xa liên quan. Tuy nhiên, chúng phát triển theo hai hướng khác nhau và có hệ thống bàn, quân, luật riêng.
Vì sao bàn cờ tướng có sông?
Sông là một đặc điểm riêng của Xiangqi, tạo giới hạn và thay đổi cách hoạt động của một số quân như Tượng và Tốt. Nguồn gốc chính xác của thiết kế này không thể giải thích chỉ bằng một truyền thuyết duy nhất.
Cờ tướng vào Việt Nam từ khi nào?
Chưa có một mốc du nhập duy nhất được xác nhận rộng rãi. Trò chơi có thể được phổ biến qua quá trình giao lưu văn hóa lâu dài giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Cờ tướng có hơn 2.000 năm lịch sử không?
Có thể nói các trò chơi, tên gọi và truyền thuyết liên quan đã tồn tại từ rất lâu. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng luật cờ tướng hiện đại đã hoàn chỉnh và giữ nguyên trong hơn 2.000 năm.
Cờ tướng không phải sản phẩm được một người tạo ra hoàn chỉnh vào một thời điểm rồi giữ nguyên tới hiện tại.
Trò chơi đã đi qua nhiều giai đoạn:
Các trò chơi bàn cờ cổ.
Những ảnh hưởng có thể có từ họ Chaturanga.
Sự biến đổi trong văn hóa Trung Quốc.
Những tư liệu rõ dần ở thời Đường.
Quá trình định hình mạnh hơn trong thời Tống.
Sự phát triển của kỳ phổ, trường phái và thi đấu ở các thời kỳ sau.
Điều đáng chú ý nhất không phải tìm một câu trả lời thật đơn giản cho câu hỏi “cờ tướng thuộc về ai”, mà là hiểu rằng Xiangqi là kết quả của một quá trình giao lưu, tiếp nhận và sáng tạo kéo dài nhiều thế kỷ.
Cờ tướng hiện đại được định hình tại Trung Quốc. Nguồn gốc xa của trò chơi có thể liên hệ với Chaturanga và họ trò chơi cờ cổ, nhưng lịch sử thực tế phức tạp hơn câu chuyện một trò được mang nguyên vẹn từ nơi này sang nơi khác.
Xem thêm các bài về luật chơi, văn hóa, quân cờ và lịch sử tại chuyên mục Cờ tướng.
Mỹ nghệ Nguyễn Gia – Tinh hoa gỗ Việt, khỏe an mỗi ngày
Thông tin liên hệ:
Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Điện thoại - Zalo: 08.5555.1618
Fanpage: Mỹ nghệ Nguyễn Gia
Email: dogomynghenguyengia@gmail.com
Cửa hàng (Đỗ được ô tô): Số 1 Ngõ Trạm y tế P. Kiến Hưng - Đa Sỹ - Kiến Hưng - Hà Đông - Hà Nội
Xưởng s/x 1: Tân Dân - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 2: Chuyên Mỹ - Phú Xuyên - Hà Nội
Xưởng s/x 3: Hương Mạc - Từ Sơn- Bắc Ninh
Xưởng s/x 4: Nhị khê - Thường Tín - Hà Nội
Xưởng s/x 5: Dư Dụ - Thanh Oai - Hà Nội
Mới nhận bàn, quân hoặc bộ cờ tướng? Xem cách bảo quản, dùng bền hơn, chọn thêm bàn/quân phù hợp và biến bộ cờ thành món đồ ý nghĩa hơn.
Gợi ý chọn và bảo quản bộ cờ tướng cho quán nước, quán trà, quán cafe, câu lạc bộ để dùng bền, dễ lau, dễ cất, ít thất lạc và phù hợp chi phí.
Đã có bàn cờ tướng hoặc quân cờ tướng ở nhà? Xem cách chọn phần còn lại cho cân kích thước, dễ chơi, dễ nhìn và phù hợp nhu cầu sử dụng.
Đã mua bộ cờ tướng để tặng bố, ông hoặc người thân? Xem cách trao quà tự nhiên, ý nghĩa hơn và giúp người nhận dễ bày ra sử dụng thường xuyên.
Hướng dẫn cách bảo quản bàn cờ tướng, quân cờ gỗ, quân melamine, bàn gỗ, bàn gấp và bàn vải để bộ cờ dùng bền, ít xước, ít ẩm và dễ chơi hơn.
Quân Tướng trong cờ tướng đi như thế nào, vì sao quan trọng nhất và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của trách nhiệm, áp lực và sự điềm tĩnh.
Quân Sỹ trong cờ tướng đi như thế nào, có vai trò gì và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự bảo vệ, ở lại và hy sinh thầm lặng.
Quân Tượng trong cờ tướng đi như thế nào, có vai trò gì và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự điềm tĩnh, giới hạn và bình yên.
Quân Xe trong cờ tướng đi như thế nào, vì sao được xem là quân mạnh và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ của sự mạnh mẽ, thẳng thắn và gánh vác.
Quân Pháo trong cờ tướng đi như thế nào, ăn quân ra sao và mang ý nghĩa gì trong cuộc sống? Một góc nhìn sâu hơn về quân cờ biết chờ thời, âm thầm nhưng đầy sức mạnh.
Tìm kiếm
