Tam Không Là Gì? Ý Nghĩa Không Nhìn – Không Nghe – Không Nói

Tam Không trong bài viết này là hình tượng gồm ba nhân vật với ba hành động đặc trưng:

- che mắt – Không nhìn;

- bịt tai – Không nghe;

- che miệng – Không nói.

Hình tượng gốc nổi tiếng là ba con khỉ, còn trên các sản phẩm trang trí ngày nay có thể gặp những cách thể hiện khác, trong đó có hình ảnh ba chú tiểu.

Điều quan trọng không nằm ở việc hiểu Tam Không theo nghĩa đen là không nhìn, không nghe và không nói gì cả.

Có thể xem đây như một lời nhắc về việc biết chọn điều nên nhìn, điều nên nghe và điều nên nói.

Và cần phân biệt: “Tam Không” trong bài này không phải “đắc Tam Không” hay “Mệnh Vô Chính Diệu đắc Tam Không” trong tử vi.

Hình tượng Tam Không bắt nguồn từ đâu?

Một hình ảnh nổi tiếng gắn với Tam Không là ba con khỉ tại Nikkō Tōshō-gū ở Nhật Bản.

Ba con khỉ lần lượt che mắt, che tai và che miệng, tương ứng với thông điệp thường được biết đến bằng tiếng Anh là:

See no evil – Hear no evil – Speak no evil.

Có thể hiểu gần nghĩa là:

không nhìn điều xấu – không nghe điều xấu – không nói điều xấu.

Các hình tượng ba con khỉ tại Nikkō nằm trong một nhóm chạm khắc trên khu chuồng ngựa linh thiêng của Tōshō-gū. Đây là một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của quần thể đền, chùa Nikkō tại Nhật Bản.

Tuy nhiên, nếu đi xa hơn để hỏi ý tưởng này bắt nguồn duy nhất từ đâu, câu trả lời không đơn giản như một câu chuyện truyền lại.

Có nhiều lớp ảnh hưởng và cách giải thích khác nhau liên quan tới văn hóa Nhật Bản, tư tưởng đạo đức và các truyền thống tôn giáo ở Đông Á.

Vì vậy, không nên khẳng định một chuỗi nguồn gốc duy nhất như:

Ấn Độ → một vị thần cụ thể → một thiền sư mang sang Nhật Bản

nếu không có tài liệu đủ chắc chắn để chứng minh toàn bộ chuỗi đó.

Điều có thể nói chắc chắn hơn là hình tượng ba con khỉ Không nhìn – Không nghe – Không nói tại Nikkō Tōshō-gū đã trở thành một biểu tượng rất nổi tiếng và được biết đến rộng rãi cho tới ngày nay.

Vì sao tượng Tam Không hiện nay thường có hình ba chú tiểu?

Hình tượng Tam Không không chỉ được thể hiện dưới dạng ba con khỉ.

Trong các sản phẩm trang trí, người làm tượng có thể chuyển thông điệp ấy sang những tạo hình khác. Một dạng khá quen thuộc là ba chú tiểu, mỗi nhân vật thực hiện một hành động:

- một chú che mắt;

- một chú bịt tai;

- một chú che miệng.

Cách tạo hình thay đổi nhưng người xem vẫn có thể nhận ra chủ đề thông qua ba hành động đặc trưng.

Vì vậy, khi gặp tượng chú tiểu Tam Không, có thể hiểu đây là một cách thể hiện lại thông điệp Không nhìn – Không nghe – Không nói, chứ không phải ba nhân vật hoàn toàn khác với chủ đề Tam Không.

“Không nhìn” nên được hiểu thế nào?

Pho Không nhìn thường lấy hai tay che mắt.

Nếu hiểu theo nghĩa đen rằng gặp chuyện gì cũng không nhìn thì thông điệp trở nên quá máy móc.

Một cách hiểu phù hợp hơn là lời nhắc:

không phải điều gì xuất hiện trước mắt cũng cần để tâm hoặc tiếp tục theo dõi.

Trong đời sống, con người liên tục tiếp nhận hình ảnh, thông tin, câu chuyện và hành vi của người khác.

Việc biết bỏ qua những điều vô ích, những nội dung khiến mình chỉ thêm bực bội hoặc những chuyện không cần can dự có thể được xem là một cách diễn giải hiện đại của hình tượng này.

Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc làm ngơ trước mọi việc sai trái hay vấn đề cần có trách nhiệm.

“Không nghe” có phải là không nghe lời người khác?

Không.

Pho Không nghe thường dùng hai tay bịt tai.

Hình tượng có thể được hiểu như lời nhắc về việc chọn lọc điều mình tiếp nhận, thay vì để mọi lời bàn tán, phán xét hoặc thông tin xung quanh đều chi phối mình.

Điều này cũng không có nghĩa là từ chối lời góp ý.

Một lời góp ý có căn cứ và giúp mình nhìn ra vấn đề vẫn rất đáng nghe.

Điểm đáng suy nghĩ ở đây là:

mình đang nghe để hiểu và học hỏi, hay chỉ đang bị cuốn vào những lời không đem lại giá trị?

“Không nói” không có nghĩa là luôn im lặng

Pho thứ ba thường lấy tay che miệng.

“Không nói” có thể được hiểu như lời nhắc trước khi nói:

- điều này có đúng không;

- có cần nói không;

- cách mình nói có gây tổn thương không;

- mình đang góp phần giải quyết vấn đề hay chỉ làm câu chuyện căng thẳng hơn.

Vì vậy, ý nghĩa không nằm ở việc không được nói, mà ở việc biết cân nhắc lời nói.

Trong ba hình tượng, đây có lẽ cũng là phần dễ liên hệ trực tiếp nhất với sinh hoạt hằng ngày.

Tam Không có phải một triết lý Phật giáo không?

Không nên khẳng định đơn giản rằng “Tam Không là một triết lý Phật giáo có nguồn gốc từ…” rồi gắn cho nó một lịch sử duy nhất.

Hình tượng ba con khỉ nổi tiếng tại Nhật Bản tồn tại trong một bối cảnh văn hóa và tôn giáo phức tạp, và thông điệp của nó cũng được giải thích theo nhiều hướng.

Ngày nay, hình tượng này còn được sử dụng rộng rãi ngoài bối cảnh tôn giáo.

Với người chỉ muốn hiểu một bộ tượng trang trí, cách an toàn và dễ hiểu hơn là xem Tam Không như một hình tượng văn hóa gợi nhắc sự tiết chế trong điều mình nhìn, nghe và nói.

Nếu một người lựa chọn nó vì có thêm ý nghĩa tinh thần hoặc niềm tin riêng, đó là cách người đó gắn giá trị cho hình tượng.

Không cần biến những cách hiểu ấy thành một công dụng được bảo đảm của pho tượng.

Có nên hiểu Tam Không là “mặc kệ chuyện xung quanh”?

Không nhất thiết.

Nếu hiểu Tam Không thành:

không thấy việc xấu – không nghe việc xấu – không nói tới việc xấu

trong mọi hoàn cảnh thì rất dễ trở thành thái độ né tránh.

Một cách hiểu thực tế hơn là biết chọn lọc và tự kiểm soát.

Có những việc không đáng để mình mất thời gian.

Nhưng cũng có những việc cần nhìn thẳng, cần lắng nghe hoặc cần lên tiếng.

Vì vậy, giá trị của Tam Không nằm nhiều hơn ở câu hỏi:

“Điều gì đáng để mình nhìn, nghe và nói?”

chứ không phải:

“Làm sao để mình không nhìn, không nghe và không nói gì?”

Tượng Tam Không có giúp tránh thị phi hoặc mang lại bình an không?

Không nên khẳng định như vậy.

Trong dân gian hoặc nội dung phong thủy, đôi khi tượng Tam Không được gắn với những cách nói như:

- tránh thị phi;

- giữ bình an;

- hạn chế điều xấu;

- giúp tâm thanh tịnh.

Đây có thể là quan niệm hoặc cách diễn giải mang tính tinh thần, không phải tác dụng đã được chứng minh của một pho tượng.

Một cách thực tế hơn là:

nếu người sở hữu nhìn bộ tượng và nhớ tới việc bớt nghe chuyện vô ích, bớt để tâm điều không cần thiết và cẩn trọng hơn trong lời nói, thì hình tượng đã có một giá trị nhắc nhớ đối với người đó.

Còn bản thân pho tượng không thể bảo đảm rằng thị phi sẽ không xảy ra hay cuộc sống sẽ tự trở nên bình an.

Tượng Tam Không có thể đặt ở đâu?

Không cần tìm một “hướng phong thủy bắt buộc” nếu mục đích chính là trưng bày và nhắc nhớ thông điệp của hình tượng.

Có thể cân nhắc những vị trí như:

- bàn làm việc;

- kệ sách;

- kệ trang trí;

- phòng khách;

- góc đọc sách;

- hoặc một vị trí thường xuyên nhìn thấy.

Điều thực tế hơn hướng đặt là:

- mặt đặt có đủ rộng không;

- tượng có bị che khuất không;

- có dễ va chạm hoặc rơi không;

- môi trường có phù hợp với vật liệu của sản phẩm không.

Không có cơ sở để khẳng định rằng chỉ cần quay tượng theo một hướng cụ thể thì tượng sẽ “phát huy khả năng” hoặc tạo ra một kết quả phong thủy nhất định.

Nếu là tượng bằng gỗ, cách vệ sinh và bảo quản nên theo hướng dẫn của đúng sản phẩm, vì mỗi loại gỗ và bề mặt hoàn thiện có thể khác nhau.

Tượng Tam Không phù hợp với ai?

Không cần dựa vào tuổi hay mệnh để quyết định một người “được” hay “không được” sử dụng tượng Tam Không.

Hình tượng này có thể phù hợp với người:

- thích thông điệp Không nhìn – Không nghe – Không nói;

- muốn một món trang trí có câu chuyện để suy ngẫm;

- thích tạo hình ba chú tiểu hoặc ba nhân vật;

- muốn đặt một vật nhỏ trên bàn hoặc kệ như lời nhắc cho bản thân;

- hoặc đang tìm một món quà có thông điệp nhưng không muốn một lời chúc quá trực diện.

Ngược lại, nếu người nhận không thích tượng, không thích chủ đề mang tính suy ngẫm hoặc không có chỗ phù hợp để đặt thì ý nghĩa hay đến đâu cũng chưa chắc là một món quà phù hợp.

Có thể dùng tượng Tam Không làm quà không?

Có thể, nhưng nên bắt đầu từ người nhận chứ không phải từ ý nghĩa mà người tặng muốn gán cho món quà.

Tam Không có thể trở thành một món quà thú vị nếu người nhận:

- thích đồ gỗ hoặc đồ trang trí;

- thích những hình tượng có câu chuyện;

- có bàn, kệ hoặc không gian phù hợp;

- và cảm thấy thông điệp của Tam Không gần với cách sống của mình.

Nếu tặng, cách nói nhẹ nhàng có thể là:

“Một món nhỏ để nhắc mình bớt để tâm chuyện không đáng, nghe điều cần nghe và nghĩ trước khi nói.”

Không cần nói rằng món quà sẽ giúp người nhận tránh thị phi, gặp may hay thay đổi vận khí.

Nếu muốn mua tượng Tam Không, nên xem gì tiếp?

Nếu nhu cầu của anh/chị đã chuyển từ “Tam Không là gì?” sang:

- đang có những mẫu nào;

- kích thước nào phù hợp;

- chọn chất liệu nào;

- các mẫu khác nhau ở đâu;

- mức giá hiện tại bao nhiêu;

thì không cần tiếp tục tìm câu trả lời trong bài kiến thức này.

Có thể chuyển sang Bộ Tượng Tam Không Bằng Gỗ để xem và so các sản phẩm đang có.

Tại danh mục, nên ưu tiên chọn theo kích thước nơi đặt → tạo hình/khuôn diện → chất liệu và mức hoàn thiện → phần chênh giá, thay vì chỉ mặc định mẫu đắt hơn sẽ phù hợp hơn.

Câu hỏi thường gặp về Tam Không

Tam Không gồm những gì?

Trong ngữ cảnh hình tượng được nói tới trong bài, Tam Không gồm ba hành động:

Không nhìn – Không nghe – Không nói.

Hình thức nổi tiếng là ba con khỉ che mắt, tai và miệng; các sản phẩm trang trí hiện nay cũng có thể sử dụng hình ảnh ba chú tiểu.

Ba con khỉ Tam Không tên là gì?

Ba con khỉ nổi tiếng trong cách gọi của Nhật Bản thường được biết đến là Mizaru, Kikazaru và Iwazaru, tương ứng với không nhìn, không nghe và không nói.

Tam Không có phải là “Tâm Không” không?

Không.

Tam Không ở đây nói tới bộ ba hình tượng Không nhìn – Không nghe – Không nói.

“Tâm không” lại có thể được sử dụng trong những ngữ cảnh triết học hoặc Phật học khác và không nên đánh đồng chỉ vì phát âm gần giống nhau.

“Đắc Tam Không” trong tử vi có liên quan tới tượng Tam Không không?

Không.

Đó là một thuật ngữ thuộc một hệ thống khái niệm khác.

Bài viết này chỉ nói về hình tượng Tam Không – Không nhìn, Không nghe, Không nói.

Có phải đặt tượng Tam Không quay ra cửa?

Không có căn cứ để coi đây là yêu cầu bắt buộc.

Nếu dùng tượng để trang trí hoặc làm lời nhắc, nên ưu tiên vị trí dễ nhìn, vừa kích thước, ổn định và phù hợp với vật liệu hơn là cố tuân theo một hướng đặt được truyền miệng.